Propylaeum ad Acta Sanctorum Maii, sub Felicissimis Auspiciis Innocentii XI Romani Pontificis Optimi Maximi et Caroli II Hispaniarum Indiarumque Regis Catholici, in Septem Tomos Digesta auctoribus Godefrido Henschenio et Daniele Papebrochio, operam et studium conferentibus Francisco Baertio et Conrado Janningo, Societatis IESU Flandro-belgicae Presbyteris Theologis

Antwerp 
Michael Knobbarus 1685-1688 

[Page 1]

SANCTÆ AC VENERABILIS MEMORIÆ SERVUS DEI PETRUS GEORGIUS ODESCALCUS 
PRIMUM ALEXANDRINUS, TUM VIGLEBANENSIS EPISCOPUS, 
Anno MDCXX die VII Maji pientissime defunctus; 
INTRODUCTOR AD ACTA SANCTORUM MAII, 
Primum Italice descriptus a Ioanne Baptista Sala; ipsius quondam Secretario, deinde Ecclesiæ Cathedralis Comensis Canonico Pœnitentiario, nunc vero ex ejusdem jam demortui autographo Latine traductus.
[Col. 0001A] 

EX ITAL. IO. BAPT. SALA.

LECTORI AUCTOR.
¬
[Col. 0001A] Scripsi Vitam D. Petri-Georgii Odescalchi, primum Alexandrini per tredecim annos Eposcopi, deinde Viglebanensis ad annos circiter decem. [Iussus a successore postea Hydruntino Archiepisc. scribere,] Scripsi autem mandante Illustriss. D. Fr. Gabriele Adarzo, cum is adhuc esset Viglebanensis Antistes, nunc propter insignia sua merita ad Hydruntinum Archiepiscopatum, nutu Catholicæ suæ Majestatis, translatus. Etenim quia ipso Ecclesiam Viglebanensem gubernante, imo & coram intuente, compluribus mirandis signis testari dignatus erat Deus, quam carum in sua gloria habeat verum istum Servum suum; officii proprii esse credidit ille, talis Decessoris memoriam commendare posteritati curando ut exemplares ejus virtuosȩque actiones scripto traderentur, ab idoneo plurium earumdem teste. [tamquam defuncto familiaris,] Talem quærenti, meam aliqui tenuitatem suggesserunt; ut qui extremo sexennio domestica ejus familiaritate usus eram. [Col. 0001C] Quapropter jam dictus Præsul Como transiens, ubi tunc agebam, quam potuit instantissime istud operis faciendum injunxit. Equidem non fui ausus recusare obsequiū, tanto tamque dilecto mihi Patrono debitum, recusandoq, incurrere notam ingratitudinis. Quapropter, licet per ætatem aliosque defectus, parum habilem me credebam exhauriendo istiusmodi mandato; non prȩsumpsi, eidem obniti, detrectando commonstrare reapse, quam vivaciter impressam memoriæ servaverim imaginem benedictæ illius Animæ; attenta prȩsertim obligatione mea multiplici erga optimum Patrem, præter cetera multa in me collata beneficia, [habitusq; ut filius, non audet recusare:] dignati tam amanter excusare juventutis meæ minime levia errata. Patrem dixi: talem enim se jugiter erga me gessit, quin & professus est semper, litteris ad me datis subscribere solitus, tamquam Pater amantißimus.
[Col. 0001D] Cum primum ascitus in familiam ejus, mirari cœpissem, quas oculis videbam in eo, virtutes; [quare, petitis etiam aliunde documentis instructus,] atque imprimis diligentiæ Pastoralis solicitudinem, in regenda Ecclesia sibi commissa, & ardentissimum ejusdem amorem erga Deiparam Virginem Mariam; cœpi etiam cogitare, ex Dei gloria bonoque publico facturum, quisquis tot insignes dignissimi Prȩlati actiones prohiberet occultas remanere, efferretque in lucem. Quare cum minus cognitum haberem vitæ totius ab eo actæ cursum, rogavi Doctorem Jacobum Taronem, nunc Valentinum ad ripas Padi Canonicum, qui eidem ministraverat, primum Romæ in minori Prȩlatura, deinde Alexandriæ jam Episcopo ordinato; ut mihi scriptum traderet quidquid notatu dignum sciebat. Fecit is promptissime quod rogaveram, & relationem bene longam contexuit; quæ, una cum ceteris a meipso notatis, annorum multorum spatio mihi inter manus mansit, nihil minus quam de ea [Col. 0001F] evulganda cogitanti; donec mandatum supra laudati Antistitis adegit illuc animum applicare. Tum vero curavi ut ad priorem instructionem, [(quorum auctores nominat)] mediante eodem Illustrissimo Domino, accederent a Reverendiss. Domino Scalia, nunc Episcopo Alexandrino, quȩcumque aliæ indidem possent haberi notitiæ informativæ, pro eo tempore quo istic Episcopus fuerat D. Petrus-Georgius. Missæ autem mihi fuerunt hujusmodi instrumenta tria; primum, desumptum ex Annalibus ejusdem civitatis, compositis per Abbatem Hieronymum Ghilini; alterum, subscriptum manu propria Michaelis Colli, Archidiaconi Cathedralis ibidem Ecclesiæ, tamquam testis oculati; tertiumque, similiter subsignatum, a Christophoro Ravelli, Canonico S. Petri in ecclesia ejus Abbatiali & Collegiata Alexandriæ, unius e primis Clericis in Seminario istic per Odescalcū fundato. Cetera desumpsi partim   [Page 2]  [Col. 0002A] ex scriptis penes me asservatis, partim egomet vidi, vel ex ipsius ore accepi; ingenue aliquando confessi, quod vitæ suæ totius rationem accuratiorem mihi dedisset, [opus aggreditur:] quam ulli unquam Confessario suo. Atque hæc dicta sunto ad certiorem reddendum Lectorem de veritate eorum, quæ scripturus sum stylo quam possum purissimo minimeque fucato, ne quæsitus curiose verborum ornatus obfuscet dignitatem actionum, per se & absque illis æstimandarum.
Hactenus Auctor, antea protestatus de observantia Vrbani VIII Constitutionibus Decretisque deferenda; proinde nequaquam mentis meæ est, [& profitetur Vrbani 8 Decretis inhærere.] inquit, ei de quo scripturus sum aliquam Sanctitatis opinionem inducere, vel inductam augere; sed rem totam Apostolicæ Sedis judicio integram relinquens, aliam nullam fidem postulo quam pure humanam. Quod si quid vel in minimo prȩscriptos limites [Col. 0002B] excesserim, id totum pro non scripto haberi volo, ut qui sim ac mori velim obedientissimus Ecclesiæ Romanæ & Catholicȩ filius, cui soli competit ut appelletur Magistra veritatis. Ita ille: ego vero similis observanti. e studio nolui concedere rogantibus Comensibus, per quos exemplar Vitæ acceperam, atq; imprimis amantißimo hujus operis nostri Primo Aloysio de Tattis, Congregationis Somascha Præposito, atque Annalium Comensium novißimo Conditori, ut ipsa ad diem VII Maji collocaretur ratione quacumque; sed jam tum in animo habens præsentem mensem, quandocumque vel totus vel majori parte absolutus haberetur, [quod etiam hic factum.] offerre S. D. N. Innocentio XI, Odescalco etiam ipsi, licet ex alia familia (septem enim ejusdem nominis eadem Comensis civitas numerat, nihil nunc habentes commune inter se, præter patriam & personarum claritatem atque insignia gentilitia) cesui idoneum illum fore Introductorem, per quem ad Sacratißimos illius Pedes invenirem accessum, & in oculis gratiam. Quod si tali modo Romanæ Curiæ distinctius cognita virtus Præsulis, omni veneratione [Col. 0002C] dignißimi, sacræ Pontificis Summi menti cogitationes inspiret altiores, de eodem aliquando in Sanctorum numerum referendo; felicem equidem fortunatumque me credam, qui tanti momenti negotio promovendo occasionem aliquam dare, vel adminiculum quantumvis leve potuerim addere. Vnum moneo, in pauciora capita divisum a nobis hoc opusculum esse quam diviserit Auctor, ea numerans usque ad XXVI; quem numerum etiam in margine notatum inveniet Lector.

CAPVT I. 
Genus, nativitas, & vita Petri Georgii usque ad Episcopatum.

CAP. I.
Magni voluminis multæque eruditionis opus foret, antiquitatem & nobilitatem familiæ Odiscalchæ scribendo explicare; [Patria Comum.] quando etiam nunc eadem habet personas tam multas, virtute ac pietate prȩstantes, [Col. 0002D] ut omnes pro meritis suis laudare negotium esset eloquentiæ excellentioris. [Avus erga Capucinos,] Ego initium pono in Bernardo Odescalco, avo Domini Petri-Georgii. In isto emicuit integritas vitæ, singularis pietas, & zelus ardens Religionis Catholicæ. Primus in civitatem Comensem induxit Patres Cappucinos; & collata cum duobus Nobilibus Comensibus opera, Conventum S. Bonaventuræ eisdem fabricavit, unum ex primis locis, quæ prȩdicto Ordini in Statu Mediolanensi obvenerunt. Patribus quoq; Societatis (teste eorumdem historico Sacchino libro 5 § 91, [Iesuitas,] Domum ad habitandum commodavit primo, deinde donavit Bernardus Odescalcus, e regione scholarum sitam. Beato insuper Hieronymo Æmiliani, Congregationis Somaschæ Auctori, auxiliata est illius caritas; nam in Vita illius, per Augustinum Turturam scripta, legitur lib. II cap. XII, quod per [Col. 0002E] Hieronymum, Comi morantem, brevi excitata sint duo pauperum derelictorum loca, adnitente imprimis & opus egregie adjuvante Bernardo Odescalco, [Somaschos munificus:] e primaria civitatis nobilitate viro, & Thomæ Odescalchi olim Mediolanensis Senatoris patre, qui Christiana liberalitate inter ceteros Hieronymi cœpta firmavit & auxit, tantumq; de spiritu ejus hausit, quod se & sua denique omnia impensa pauperibus voluerit, eoque mortuo bona supellectilis pars distrahenda fuerit ut creditoribus fieret satis.
[2] [ob zelum Catholica religionis] Pietati singulari eximium Religionis zelum Bernardus junxit, pro qua solicite vigilans detexit quamdam Hȩreticorum Vallis Tellinæ machinam, in totius Italiæ perniciem dolose comparatam. Curaverant illi, in extremo quodam vallis ipsius loco, cui nomen Puscianum, libros nonnullos hȩretica doctrina fartos imprimi: eorumque duodecim cistas impleverant, & tamquam alterius generis merces ad varios direxerant mercatores. Hujus fraudis indicium [Col. 0002F] cum ex ipsa Tellina valle delatum fuisset Comum ad Bernardum, continuo detulit ad Inquisitorem Fr. Michaëlem Gislerium, postea Papam Pium V. Nec mora, in ipsa Comensi Ripa pestiferas merces attinuit detexitque Inquisitor, [detegit fraudes hæreticorum & Inquisitorē juvat,] & magno cum periculo vitæ opposuit sese volentibus eas promovere per alias ex ordine civitates, nomine sacri Officii libros omnes sequestrans. Hoc casu viriliter se Bernardus pro defensione Inquisitoris exposuit, propriaque in domo occultum & a populari furore protectum habuit, quoad palam facta est omnibus fraus perduellium hæreticorum. Quapropter Inquisitor præfatus, postquam ad Cardinalatus dignitatem, ac denique ad Papatum ascendit, Bernardum semper carum habuit, ejusque filium Paulum Ecclesiasticæ dignitati admovit. Antonius Galutius in Vita Pii V, lib. 1, Cap. 2 ejusdem rei sic meminit: Ad   [Page 3]  [Col. 0003A] eam rem opera usus Bernardi Odescalchi, Comensis Patricii: [eique postea Pio V carus.] qui a propinquis suis eas valles incolentibus de rebus hæreticorum omnibus certior fiebat. Is erat e Sodalitare Crucis ejus civitatis, vir pius & apud sanctæ Inquisitionis Præfectos valde gratiosus. Fuit autem vir magnæ prudentiæ & propterea electus a civitate sua Orator ad Carolum V Imperatorem, tum ut Coronam ei Bononiæ acceptam gratularetur, tum ut negotia quædam in publicæ rei bonum cum eodem tractaret.
[3] [Pater Senator Mediolan.] Bernardo inter alios filios fuit Joannes Thomas postea Legum Doctor, magnæque æstimationis: qui semper exercuit munera præcipua in Republica Bononiæ Auditorem Turrionis egit: Mediolani autem, postquam civitas in dominium transiit Hispanorum, primus ex Comensibus promotus est ad Senatoriam in ea dignitatem. [carus Cardd. Borromæis.] Ibi S. Carolo singulariter carus, eximio plane munere locupletatus [Col. 0003B] ab eodem est, vase inquam crystallino, in quo sacer Dominicæ Crucifixionis clavus usque ad diem istum servatus fuerat. Idem Ticini magno in pretio habitus fuit a Cardinali Friderico Borromæo, studiis istic vacante, dum ipse eamdem civitatem regeret cum dignitate Potestatis. Porro, præter commune seculi istius judicium, de doctrina & integritate Joannis Thomæ, habemus luculentissimum Stephani Lambertenghi testimonium, super Statut. Mediol. glossa 7 verbo Consensus num. 75 sic scribentis, Thomas Odescalcus, Regius Senator, dignißimus vir atque integerrimus ac doctißimus.

CAP. II.
[4] Ex prædicto Thoma & Catharina Miglia, natus Cremonæ fuit noster Petrus-Georgius, [Cremonæ natus Petrus-Georgius,] cum istic ille ageret Potestatem: atque a sacro fonte levatus fuit per D. Emanuelem de Luna, Gubernatorem Cremonensem; & D. Ludovicam Bergaminam, Comitissam. Intellexi vero constanter dici, baptizatum esse a D. Nicolao Sfondrato, tunc Cremonensi Episcopo, postea Gregorio [Col. 0003C] Papa XIV: quamquam in libro baptismali istorum temporum, nulla baptizatoris fiat mentio, solumque scribatur: Die quinta Augusti Petrus Georgius filius Ill. Domini Jurisconsulti Thomæ Odescalchi, patrino Ill. D. Emanuele de Luna, matrina Comitissa Bergamina. Videtur autem quod eadem Virgo, [baptizatur festo S. Mariæ ad Nives,] quæ diem istum memorabilem reddidit miraculo nivium, quibus signavit locum ædificandi sibi Romæ templi in Esquilino; similem tunc gratiam contulerit infantulo, ut non solum mons cordis ejus ipsi consecraretur; sed vivum etiam templum efficeretur, in quo semper resplenderet flamma amoris erga ipsam, & juge caperet incrementum. Dici non potest quanta cum solicitudine educaretur a patre filius, non solum primus, sed etiam unicus, litterisque & pietate imbueretur.
[5] Ad hanc quod attinet ei tanto cum affectu se applicuit filius, obsequens paternis [Col. 0003D] monitis, ut mores ejus demiratus Annibal Roccamonata, Pȩdagogus pueri, quique ministerio ejus exinde adhæsit usque dum factus Episcopus est, [ita deditus pietati a pueritia,] ipsi etiam Viglebrani serviens; ut de devotis pueri sibi commissi actionibus breviculum scriberet; quod cum in arculam quamdam reposuisset, eo mortuo, & nemine quid esset observante, delatum est in domum consanguineorum ipsius Annibalis: quare nihil aliud referre exinde possum, quam quod Doctor Vincentius Taronus in quodam scripto mihi relicto utatur his verbis. [ut pædagogus actiones ejus scripto notaverit,] Legi res multas memorabiles in scriptura quadam D. Annibalis de Domino suo, ubi continebantur plurimi actus & eventus ejus, a prima juventute usque ad promotionem Episcopalem. In litteris quoque tantum profecit puer ingeniosus, quantum demonstrant ejus sermones & libri quos prælo dedit, elucente ubique [Col. 0003E] doctrina ejus non minus quam pietate.
[6] Talis cum esset tamque bene institutus puer, omnem successionis spem in eo collocatam habens pater, [a nuptiis alienus,] non diu cunctatus est requirere eidem parem indole & nobilitate uxorem sed cum experiretur ipsum alieniorem a statu conjugali, non parum necesse habuit laborare, ut ipsum ei persuaderet. Dixit autem mihi Dominus Episcopus, quod ipso aliquando dormiente in cubiculo vicino cameræ patris sui, hic summo mane consurgens de strato, illumque vigilare inveniens usque adeo exarserit propter obstinationem ejus in proposito, [cogitur sponsam accipere:] ut denique victas genitori manus dederit. Tunc statim firmatus est matrimonialis contractus inter adolescentem & virginem quamdam de domo Guizzarda ex nobilioribus familiis Vallis Tellinæ. Cumque ad celebrandas commodius nuptias transtulissent sese Domasum, Comensi lacui adsitum oppidum, in febrem incidit Petrus-Georgius. [sed hujus morte solutus a nexu,] Voluit nihilominus pater, ut ad oblectamentum [Col. 0003F] sponsa agerentur choreæ, similibus in nuptiis solitæ celebrari: ipse vero mihi dixit, quod tripudiantibus aliis, præ febrili rigore subsiliebat tremebundus in lecto. Mox, autem ut cœpit a febri convalescere, ægrotare vicissim exorsa est sponsa, & matrimoniale vinculum morte sua subsequente dissolvit. Haud diu post, novam filio conditionem quærens pater, cum vellet Ticino, ubi Potestatem agebat, Mediolanum proficisci, ad contractum stabiliendum; infirmatus etiam ipse Deo animam reddidit.

CAP. III.
[7] Illius obitu liber Petrus-Georgius, ad id effectui mancipandum quo se impelli divinitus sentiebat, [assumit habitum Clericalem Romæ,] & Romam una cum D. Paulo Odescalco patruo suo profectus, habitum induit Clericalem. Excellebat patruus iste rara, non solum integritate vitæ, sed etiam doctrina, & prudentia, tali, ut ejus opera usi Pontifices summi sint ad maxima quæque munia.   [Page 4]  [Col. 0004A] Fuit enim Referendarius & Decanus utriusque Signaturæ, & a Paulo IV constitutus Auditor generalis Cameræ Apostolicæ: [sub disciplina patrui, insignis Prælati.] a Pio similiter IV Visitator generalis Status Ecclesiastici & Gubernator Piceni: a Pio V creatus Episcopus Pennensis & Atriensis; missusque ad Regem Catholicum Nuntius, sæpius etiam Legatus ad varios Italiæ Principes: quin etiam mandatum eidem ab eodem est, ut suo Pontificis nomine benedictionem impertiretur confœderatæ contra Turcas classi; tanto Prȩsule dignus Nuntius, & cujus, aliena licet vice, benedicentis meritis utcumque adscribi possit generositas illa cunctorum animis inspirata, quæ tam gloriosam peperit Christianis victoriam. Destinatus præterea Genuam fuit, ad pacificandum illius Urbis Nobilitatem, prout magna cum sui commendatione effecit.
[8] Sub tanti Prælati disciplina Petrus-Georgius obtulit se Romanæ Curiæ ministerio: [Col. 0004B] cui suam probans virtutē & dexteritatem, primum factus est a Sixto V utriusque Signaturæ Referendarius, [creatur Vtr. Sign. Referendarius,] Abbreviator Parci majoris, & Protonotarius Participantium. Cujus muneris occasione, fuit, licet omniū Protonotariorum Collegarum junior, assumptus ad formandos processus pro Canonizatione S. Didaci, ab eodem Pontifice celebrata: de cujus Sancti etiam laudibus, corā prædicto Sixto totoque Collegio Cardinalium, pronuntiavit elegantissimam orationem; postea etiam Vitam scripsit, [perorat in causa S. Didaci,] eamdemq; tum ipsi Pontifici obtulit, tum in Hispaniam destinavit ad Regiam istic Majestatem: exinde ipsi Sancto specialiter constanterque devotus. Nec frustra suam illi impendit operam, sed mercedem nimine pœnitendam retulit. Cum enim Episcopus Viglebanensis existens, Mediolani hospitaretur in monasterio S. Angeli Patrum Zoccolantium; & compositis ad quietem Patribus ac familiaribus suis, se transtulisset ad ecclesiam visitaturus [Col. 0004C] altaria (prout jam morem sibi fecerat, observatus etiam a Religiosis rigidas sæpe disciplinas orationi conjungere) cumque a Capella S. Francisci transiret ad oppositam capellam S. Didaci, [per eum deinde servatus a lapsu.] invisibili manu sustentatus fuit, ne præcipitaret in sepulcrum, quod media in ecclesia, qua transeundū ipsi erat, recens fuerat fabricatum, atque ut opus siccaretur patens relictum, inscio ejus rei Episcopo: quare, cognito deinde periculo, liberatorem quoque suum lætus agnovit, & debitas eidem retu it gratiarum actiones.
[9] Gubernatorem deinde Firmanum dixit Gregorius XIV: [Gubernator Firmi Banditos exterminat.] cujus civitatis statum tranquillum conservavit; vigilantia sua & administrandæ justitiæ promptitudine, repurgans provinciam sibi concreditam a relagatis quos Banditos vocant, universæ Ecclesiæ Patrimonium infestantibus; cladesq; eis notabiles intulit, ipse contra eos progressus sæpius. Quadam etiam vice captum [Col. 0004D] Nepotem famosissimi exulum Ducis Marci Schiarræ, fecit in carcere decollari; ne forte in executione sententiæ tumultus aliquis oriretur in populo, [repellit munera,] postea vero truncum cadaver per urbis vicos jussit spectandum circumduci in carpento. Eo in regimine contigit ut quidam ejus familiarissimus, oblata grandi pecuniȩ summa, solicitare ipsum præsumeret ad relaxandum in aliquo rigorem justitiæ: sed ita exceptus est a Petro Georgio jussusque facescere, ut numquam ei permissum fuerit pedem intro ad ipsum ferre.
[10] Nihilominus peracto sui muneris anno, cum successorem accepisset, vocatus est in suspicionem, [evadit insidias vitæ suæ positas,] quasi quosdam equos frumento onustos, qui prȩtendebantur ad fiscum devenisse, indebite relaxasset. A qua suspicione dum se purgat, & dies aliquot ultra constitutum discessui suo tempus Firmi subsistit; Marcus Schiarra, qui mortem nepotis [Col. 0004E] vindicaturus insidias ipsi tetenderat, in una per quam transiturum sciebat silva; ratus consilium suum fuisse detectum, & proprio suo capiti metuens, inde recessit, iterque expeditum reliquit: quod suum discrimen, & liberationis causam divinitus præordinatam postea intelligens, gratias Deo egit. Clemens deinde VIII extraordinarium Legatum destinavit Odescalcum ad Dominos Helveticos, pro componenda quadam prætensione notabilis valde summæ, [Helvetios Legatus pacat.] causa subsidiorum militarium Gregorio XIV in usum Francicæ confœderationis præstitarum, a Camera Apostolica, ut dicebant, sibi adhuc debitæ. Quare profectus Comum, nec multum in ditionem eorum se inferens, dexterrime totam rem composuit; effecitque ut libentissimis animis contentos se fore pollicerentur, soluta quarta parte summæ prætensæ, cum maxima satisfactione Pontificis, qui Publico in Consistorio [Col. 0004F] Nuntium suum desuper collaudavit.

CAPUT II. 
Episcopatus Alexandrinus susceptus, ordinata familia, Seminarium institutum.

CAP. IV
Vixdum Romam redierat Odescalcus, quando Cardinalis Octavius Paravicini ipsum annos ægre triginta natum, [Renuntiatus Episcopus Alexandrinus,] de consensu Pontificis, transtulit Episcopatum Alexandrinum; cujus possessionem mox ejus nomine adivit Antonius Arnutius, Cathedralis ecclesiæ Archidiaconus, cum incredibili gaudio totius civitatis, notissimas habentis præclaras hujus Prælati qualitates, conjunctam scilicet cum insigni sanguinis nobilitate integritatem vitæ, & famam doctrinæ minime vulgaris. Ille autem sacris Ordinibus omnibus initiatus, primum Missæ sacrificium obtulit in ecclesia S. Petri de Montorio, ad ipsius Sancti   [Page 5]  [Col. 0005A] altare: deinde XXIX Maji anno MDXCIX, Alexandriam versus iter instituit. [in itinere ad Sedem suā] Ubi Lericem pervenit, conscendit navigium Genuam tendens; sed turbato mari coactus terram repetere, exscendit Sestri, ripæ Orientalis oppido.
[12] Hic dum malaciam operitur, resumendæ navigationi idoneam, & per littus obambulat; vidit piscatorium lembum, a cujus epibatis cum requisivisset quam copiosam fecissent capturam, responderunt illi, propter inclementiam maris nihil se capere potuisse, neque etiamnum sperare. Ille nihilominus, [tempestuoso mari copiosam piscationem facit] oblato unius jactus pretio, suadere cœpit ut fortunam tentarent; ægreque persuasit, cum piscatores & laborem suum & illius pecuniam perditum iri protestarentur. Statuto tamen pretio potius ut præsentem Prælatum recrearent, quam quod aliquid putarent capiendum, tantam mox attraxerunt piscium copiam, ut ei colligendȩ [Col. 0005B] soli non sufficientes, coacti fuerint lembum alterum in littore stantem vocare auxilio. Ipse vero bonam capturæ partem, una cum pecunia, dimittens utrisque naviculariis; ex altera portionem honestam misit Patribus Dominicanis, vicinum littori monasterium habentibus, Potestati etiam loci, & vectoribus qui sua in navi erant; præter istud quod ipse cum familia absumpsit vel in viaticum reservavit. Res autem illa non solum piscatoribus miraculo fuit & Patribus Dominicanis, sed omnibus etiam usum aliquem istius plagæ habentibus, utpote numquam visa istis in locis, minus autem mari sic agitato.
[13] Genuam appulsus prohibitus est propter suspicionem pestis in Pedemontio detectæ, terram capere: interveniente tamen D. Archiepiscopo Centurione, impetrata exscendendi licentia fuit. Itaque receptus hospitium sumpsit in ædibus Papirii Odescalchi: [Col. 0005C] opportunus autem istoc in casu (qui dum extricaretur opus erat aliqua mora temporis) accidit piscium captorum commeatus, quem ferebant. Genua deinde Boscum appulit Antistes, septem passuum millibus Alexandria dissitum, [Alexandriā appulsus] ubi ad conventum Patrum Prædicatorum divertit; & nonnullorum visitationibus quam secretissime admissis, Alexandriam advenit sub vesperam in Vigilia Corporis Domini. Sequenti mane solatus est urbem instituta solennissima processione: proxima vero Dominica gregem suum alloquens bonus Pastor, [oretenus & per litteras gregē suum alloquitur:] occasione Indulgentiarum sibi in hanc functionem primam concessarum, & contagionis haud procul Alexandria Annone detectæ, exhortatus est omnes de suggestu, ut ad eumdem actum fructosius celebrandum quam optime & religiosissime se compararent. Per epistolam deinde Pastoralem absentes totamque diœcesim suam salutavit, & propter pestem imminentem [Col. 0005D] constituit expositionem Sanctissimi per horas quadraginta, in præcipuis omnibus civitatis ecclesiis; ubi ipsemet aderat Communionem distribuens, faciens etiam adhiberi musicam & conciones in prædictis ecclesiis. Tantus autem fuit supplicantium fervor, novi sui Episcopi exemplo stimulatus; ut exorari se passus Deus, pestilentiæ flagellum a tota civitate ac diœcesi Alexandrina abstinuerit.

CAP. V
[14] Porro cum quærat Apostolus, si quis domui suæ præesse nescit, [ordinem domi suæ optimum instituit:] quomodo Ecclesiæ Dei diligentiam habebit? placet narrando exponere formam regiminis, qua usus hic Prælatus est, tam circa seipsum quam circa domesticam familiam. Surgebat ergo sub auroram a somno, & tam mane quam vesperi signum nola dabatur, convocans omnes in capellam; ubi una cum ipsomet orationi vacabant mentali vocalique, secundum modum ab eo descriptum, deinde etiam [Col. 0005E] prælo vulgatum, sicuti fuerat in Provincialibus Synodis Mediolani constitutum. Finita oratione & Missa celebrata, quam nullo umquam die prætermittebat, audiendis causis studioque se dabat. [crebro jejunat:] Præter jejunia Adventus & Quadragesimæ ac Vigiliarum ab Ecclesia præscriptarum, toto reliquo anno servabat abstinentiam omnibus diebus Lunæ, Mercurii, Veneris, & Sabbati. Carnem insuper macerabat, vegeta præsertim ætate, ciliciis ac disciplinis, sed quam poterat secretissime. Cibis plerumque utebatur communibus: quando habebat tractandos hospites, quod sæpe contingebat (amabat enim, post functiones quascumque publicas, aut cantatum solenniter Sacrum, retinere ad prandium assistentes sibi Canonicos aliosque) curabat ut servaretur decor, invitatorum conditioni aptus; seque & ipsos tractabat aliquanto lautius: quemadmodum etiam fieri volebat in præcipuis [Col. 0005F] anni festivitatibus, in quibus familiam suam adhibebat mensæ, propriis manibus distribuens suam cuique portionem. Potus autem tam erat parcus, [modestiam vestitus sectatur:] ut tertiam bibendi vicem raro excederet: condimentum vero mensæ primarium libri sacri erant, & quidem circa finem vitæ non nisi de Virgine Deipara tractantes. A vestitu ejus omnis aberat superfluitas vanitasque, ex lana communi, nullo addito serico. Et exterior quidem habitus totus decens erat nitidusque, uti & cetera quæ dignitatem ejus spectabant omnia: ast subtus utebatur indumentis tam tritis vilibusque, ut quando mutare ea cum novis cogebatur, nulli exinde usui possent esse. Addit Taron; quod numquam eum viderit utentem manicis aut chirothecis, neque adjutore ullo ad induendas exuendasque vestes utebatur. Parietes etiam conclavium investes tenebantur, duobus exceptis, quæ in hospitum usum tapetiis satis communibus obduxerat;   [Page 6]  [Col. 0006A] quæ autem ipsius propriæ habitationi serviebant, ornabantur aliquot Sanctorum imaginibus, lectumque ac mensam habebant laneo panno levidenso instratam.
[15] In familiam nemo admittebatur cujus non esset probata virtus quicumque autem in ea erant seculares, mane ac vespere communi intererant orationi, sicut dictum esse supra, Missam quotidie audiebant, idque ordinarie in capella. Prima quaque Dominica mensis & festivitatibus majoribus, [familiæ curat Catechismum exponi,] de manu ipsiusmet Prælati communicabant: & post orationem vespertinam, faciebat eisdem omni Dominica, per domesticum Presbyterum aliquem, coram se exponi doctrinam Christanam; cujus materia ex illius præscripto sumebatur de Catechismo Parochiali, quem sic explicari cupiebat, ut quamvis idiota rem capere posset. Procul a domo ista exulabat sermo omnis vanus, nedum [Col. 0006B] obscœnus; quod si tale famulorum etiam infimo per inadvertentiam elaberetur satis hoc erat causæ ut dimissionem commeruisse judicaretur. Quolibet mense singulos accersebat ad examen particulare; [avertit scandala,] & post commendatam cuique animæ suæ curam, interrogabat, numquid bene ei esset in omnibus, quoad victum vestitumque & cetera; deinde num quid advertisset in domo exempli minus boni, num quæ inimicitia, consuetudo prava, vel simile quidpiam domi glisceret. Hac diligentia efficiebat, ut pax & disciplina domi suæ servaretur, unde ipsi obsequium diligens, civitati exemplum, omnibus ad Episcopum accedentibus satisfactio proveniebat. Felices enimvero Domini, quibus contigit ministrari a famulis, Dei timore præditis! nec minus fortunati famuli, quibus in suis patronis obtigit speculum virtutum Christianarum! Ne qua autem inter domestica ministeria [Col. 0006C] confusio subnasceretur, definivit ea quibusdam a se scriptis regulis: [regulat disciplinam.] quibus non solum docebat, quid quisque in genere circa seipsum deberet observare, sed etiam cum respectu ad cujusque officium; itaque cognoscentibus distincte universis obligationem suam, ordinate ac plene omnia, & cum pace communi agebantur.

CAP. VI
[16] Composita, sicut dixi, familia, ad res Ecclesiæ suæ ordinandas applicuit animum, [excitat Seminarium Clericorum,] interque primas curas ei fuit, ad Cathedralis ministerium, juxta Concilii Tridentini Decreta, erigere Seminarium Clericorum, eo loco ubi stabat S Mariæ ab Ulmo Parochialis, annexa Episcopatus. Ibi jussit ædes fabricari perquam decentes, & octodecim Clericorum capaces, duodecim scilicet ordinariorum & supernumerariorum sex: quibus non solum Rectorem providit idoneum, sed etiam Magistrum bene in Theologicis versatum, nec non in litteris humanioribus omnique virtute instructum. Augustinus Galea hic fuit Genuensis, Loani natus, postea meritis suis [Col. 0006D] provehentibus factus Theologus Cathedralis. Addidit musicæ artis doctorem, a quo etiam organa pulsare discerent & fidibus ludere, atque ad omnem ecclesiasticam functionem habiles redderentur. [& bonis legibus instruit:] Tum etiam bonæ eorumdem educationi prospexit scriptis ordinationibus, secundum quas regularentur tempora somni orationis, refectionis, recreationis, scholarum & cetera necessaria. Istæ ut observarentur exactius, primum grandi in tabula charactere eleganti describi illas fecit, quam & sui nominis subscriptione firmavit; deinde curavit ut horologium ibidem erigeretur, quod præter horarum indicium etiam fungeretur vice excitatoris, atque ita exercitia singula suo quæque tempore obirentur.
[17] Ipse vero Seminarium illud omni hebdomade [Col. 0006E] visitabat, numquam id prætermittens, & aliis non paucis vicibus, [ac veluti pater curat in spiritualibus,] frequenter per se assistens lectionibus repetitionibusque ordinariis. Postquam autem Deiparæ Lauretanæ ecclesiam ædificavit, voluit ut omni sabbato primo mane, mox ut aperiebatur porta civitatis, eo se conferrent omnes, audituri Missam istic sibi a suo Magistro dicendam, ut ita illis instillaretur specialis erga magnam Parentem devotio. Extraordinarius porro affectus ipsius erat erga eosdem, quos non solum consueverat Clericos suos, verum & filios nominare; utque eorum sibi obligaret animos, non raro submittebat eisdem aliquid lautioris edulii, cordis vere paterni indicium, quo suavius excitarentur ad studium virtutum ac litterarum: quo autem a ceteris distinguerentur, habitum violaceum ipsis præscripsit. [& corporalibus.] Quin etiam aliquando cum illis manducabat familiariter in communi refectorio: cumque instituebantur horarum [Col. 0006F] quadraginta comprecationes in ista ecclesia, somnum quoque ibidem capiebat; ut certius cognosceret de observatione regularum suarum, ac pietate Clericorum, & bono regimine Seminarii.

CAPUT III. 
Cura reformando Clero & Diœcesi visitandæ impensa a Petro Georgio.

CAP. VII
[18] Inde conversus ad reformandum Clerum, nihil magis solicitus quam ut Ecclesiasticos omnes videret secundum statum suum vivere, [Clero reformando intentus totus,] mox a fundato Seminario ita rei isti applicuit animum, ut facile cognoscerent omnes, decretum firmiter ipsi esse, omnes in viam perfectionis reducere. Etenim factus ipse exemplar veri perfectique Episcopi, vel solo aspectu suo cunctos officii admonebat, ut suam ad formam componerentur: statimque ut Alexandriam   [Page 7]  [Col. 0007A] intravit, non aliud propositum sibi esse ostendit, quam Dei gloriam ejusque servitium & animarum salutem. Itaque noluit a D. Laura Colli, [recusat quantumcumque exigua munera,] cognata Præpositi Plebis Corigensis, recipere capsam lintea veste plenam; a D. Canonico Cantore Cathedralis suæ, vasa quædam argentea; a Capitulo Quargentano, armariola scriptoria Majolicensia duo, quibus Odelscalchæ gentis insignia studiose inserta erant. Quamvis enim acceptaret omnia sibi sic oblata, ut protestaretur se donatoribus eo nomine obligatum; mox tamen ea restituebat, volens puras manus ab omni munere conservare. Neque solum id servabat ipse, sed etiam observari inviolabiliter voluit ab omni familia sua quoad vixit. Atque pauca hæc sufficiant pro mille allis exemplis istiusmodi, satisque sit addere, quod ab Aromataria monasterii S. Claræ Alexandriæ recusaverit acceptare ampullam [Col. 0007B] atramenti, eamdemque abstinentiam tenuerit cum ceteris Alexandrinæ & Viglebanensis diœcesis Sanctimonialibus.
[19] [exemploque præit ad Psalmodiā] His aliisque documentis manifeste patuit, quis esset sui regiminis finis, quamque non intenderet sibi vel consanguineis thesaurizare; sed animas dumtaxat lucrari Deo; seque consumere instar lucernæ, positæ supra candelabrum gradus Episcopalis, dissipandis tenebris avaritiæ & corruptorum morum, subintroducta Euangelicæ perfectionis luce; indefessus & quasi centimanus in exercitio curæ Pastoralis. Omni Dominica, tam Alexandriæ, quam Viglebani, intererat ipse cum Canonicis Matutinæ psalmodiæ, sedens in Sede Episcopali in choro; [Dei verbū,] omnibus autem festivitatibus etiam Officiis ceteris præsens aderat, nec non prædicationibus, tam per festa eadem quam per Quadragesimum. Accidit autem aliquando Prædicatorem, ipso quo pulpitum [Col. 0007C] erat aditurus tempore, infirmari; cum ille, ne jejunum verbi divini populum abire oporteret, petita stola conscendit Cathedram, dixitque ad concionem, mirantibus omnibus: idque in aliis similibus defectibus plus semel fecit.
[20] Omni sabbato, vigiliisque & festis Deiparæ, [& Laudes B. M.] cum esset Alexandriæ, accedebat vesperi ad Antiphonam quæ de illa canebatur in ecclesia; & Viglebani ad Salve. Aderat autem istic cum tanta devotione tantoque decore, & cuncta tam majestuose peragebat in ecclesia; ut tamquam res plane singularis ab ipsis etiam secularibus notaretur, omnesque intuentes ad devotionem provocaret. [invigilat observantiæ Rituum] Discebant ab eo Ecclesiastici modum celebrandi religiosius Missam, silentium tenendum in ecclesia, reverentiam compositionemque in choro: in quo si notabat aliquem incuriosum ceremoniæ alicujus, puta in assurgendo de sede, vel inclinando capite; sub digressum [Col. 0007D] e choro moneri eum faciebat, aut etiam mulctari si culpa gravior videbatur. In ultimo Episcopii Viglebanensis conclavi fenestra est cancellata, prospectum habens in chorum Canonicorum: ad quam cum sciretur sæpe se applicare Episcopus, observaturus qua devotione perageretur Officium, unus eorum applicavit ipsi istam Hymni sacri strophen, qua dicitur,   Speculator adstat desuper, qui nos diebus monibus,  Actusque nostros prospicit, a prima luce in vesperam. 
[21] Factus ergo norma Cleri, ut facilius omnes ad devotionem induceret, [instituit Congregationes Clericorum,] studebat exhibere omnibus paternæ viscera affectionis: quatenus facti capaces ejus quam ab ipsis expetebat observantiæ religiosioris, eamdem non tam adstricti auctoritate Superioris deferrent, quam filialis affectus vicissitudine spontanee exhiberent. Sic [Col. 0007E] dispositis subditis, primo instituit Congregationem specialem Clericorum, cui Spirituales Patres Rectoresque & Officiales delegit bonitatis eximiæ, quos mutabat identidem, secundum cujusque merita metitus & officia. Huic assistebat, exhortationes ipse faciens ad congregatos, aut alios qui facerent idoneos adducens. Quandoque instituebat spirituales cum ipsis conferentias, modumque docebat eliciendi ex Euangelio currenti motiva opportuna: alacritatem serio id agentium excitans, etiam præmiolis propositis, quibus devotio foveretur. Hinc fiebat ut inciperent bene administrari Ecclesiæ, cum eæ jam non committerentur aliis, quam qui disciplina ecclesiastica probe essent imbuti. Utebantur omnes decenti habitu, vivebant recollecti ac modesti, nemo conspiciebatur vagus per fora aut plateas; sed occupati studiis aut Dei servitio, civitatem totam ædificationis [Col. 0007F] bonæ perfundebant odore.
[22] [observat eorumdem mores in publico;] Huc facit quod Viglebani frequens esset ad fenestram quamdam, ultimam in porticu palatii; unde, quantumvis eminus, patet tamen prospectus in aream quæ ante Cathedralem expanditur, idque præsertim temporibus iis quibus istoc loci solent cives convenire in circulos, aut obambulando tempus fallere. Quod si ibi videbat Ecclesiasticum aliquem, qui se confabulantibus jungeret, moramque cum iisdem traheret; siquidem cognosceret eum, poteratis certissimo expectare monendum se ne id amplius faceret; quod si nequibat hominem discernere, mittebat qui quæreret diligenter. Nec caruit successu sperato vigilantia talis, quæ omnes reddebat circumspectos persuasosque, minime convenire, ut personæ ecclesiasticæ invenirentur circa officinas aut in plateis otiosi. Curavit etiam extirpare abusum longioris capillitii & cincinnorum. Cumque apud contumaciorem   [Page 8]  [Col. 0008A] quempiam minus proficerent paterna monita ut eos sibi tonderi faceret; decrevit adhibere potestatem superioris & judicis, [tonsuram commendat,] cæsariemque ejus prolixam publice resecandam mandare: quo consilio id evicit, ut cognoscerent omnes, vel dimittendum sibi habitum Clericalem, vel ita vivendum sicut decebat ministros Ecclesiæ.
[23] Instituit præterea Congregationem Parochorum quot mensibus habendam, [Instituit Congregationem Parochorum] ubi resolverentur casus conscientiæ, secundum decreta Provincialium Synodorum: & huic volebat etiam intervenire Clericos Seminarii, quotquot erant in Sacris, & alios Presbyteros civitatis. In hac autem Congregatione, æque ac in illa Clericorum, exhibebantur testimonia de personis ministerio Ecclesiarum appositis, circa vitam eorum & mores, doctrinæ Christianæ frequentiam, Sacramentorum usum, aliaque similia; multum urgente Episcopo [Col. 0008B] observationem decretorum eo conditorum; & deprehensis negligentibus imponebatur mortificationis aliquid, diligentiores econtra referebant pium quodpiam munusculum. Ibidem etiam legebatur ordinarie aliquid vel ex decretis Tridentinis aut Provincialibus, vel ex Auctore gravi, tractante ex professo ea quæ spectant officium Parochorum ac Clericorum. Et huic lectioni subjungebat plerumque ipse pro zelo suo id, quod judicabat utile, ut penitus comprehenderent excellentiam dignitatis, ad quam a Deo vocati erant, & obligationis annexæ pondus.
[24] Ut cognosceret quod quisque talentum haberet ad agendum cum populo de cathedra, [instruit Prædicatores,] jubebat quandoque ab aliquo eorum sermonem institui: & animans eos quos singulariter dotatos inveniebat, non patiebatur ceteros minus excellentes cadere animis, sed stimulabat ut quam [Col. 0008C] melius possent applicarent se exercitio tam utili; solitus dicere, præsertim gerentibus curam animarum, sufficere ovibus si vocem sui Pastoris audiant. Indefessus porro in cunctis functionibus Pontificalibus, [obit crebro Pontificalia,] & tam frequens erat, ut passim diceretur Viglebani, D. Odescalcum plura paramenta solum attrivisse, quam septem ejus decessores Episcopos. Quoties Pontificalem Missam celebrabat, addebat eidem sermonem ad populum, conceptibus rationibusque tam efficacibus fartum, ut mihi aliquando dixerit Prædicator quidam minime vulgaris, expresse adveniens ut D. Odescalcum audiret concionantem; eatenus neminem præter ipsum fuisse, qui sibi persuadere aliquid dicendo potuerit Quis autem non firmiter statuisset vivere ex officio veri Ecclesiastici, cui ob oculos versabantur quotidiana sui Prælati exempla, gregi suo facti norma. [Synodos celebrat,] Denique ad firmius radicandam stabiliendamque disciplinam, convocabat [Col. 0008D] quotannis diœcesanam Synodum: & trium sic habitarum Acta fecit imprimi, cum opusculo quo Parochis præscribebatur modus publicandi populo festos dies, & quidquid aliud annuntiandum plebi Concilia præcipiunt aut Pontificum Bullæ.

CAP. VIII
[25] Ab ordinando Clero ad visitandam diœcesim se convertit, [diœcesim visitat,] omnium necessitatibus certius prospecturus, tam intra quam extra civitatem; & per se cogniturus, quis esset status ecclesiarum singularum. Visitationem cujusque loci præcedebat decretum indicium que temporis, quo illuc venturus Episcopus esset, siquidem extra civitatem locus erat. Idem si populosior, prima vice intrabat eum vestitus Pontificaliter, vocatamque ad concionem plebem conscenso pulpito mox salutabat, exhortans omnes ad Eucharistiæ & Chrismatis sacramenta suscipienda. Hospitio Parochi dumtaxat utebatur, inviolabiliterque observatum [Col. 0008E] volebat, ut nihil sibi apponeretur in mensa præter jusculum unum & alias scutellas duas. Somnum capiebat in stramentis, sic tamen ut bonam noctis partem orando traduceret studendove. Cum sacrum Chrisma conferret Castellatii (qui locus frequens est, [sacramenta ministrat,] atque in duas distinctus parochias, quarum alteram Patres Augustiniani, alteram Servitæ administrant) rusticorum præsentium quidam appropians ei qui ungebatur, elata manu impegit alapam, dicens, Recordare, Recordare. Displicuit Episcopo actionis illius importuna præsumptio, eamque judicans procedere ex ignorata Sacramenti dignitate, lotis subito manibus ascendit in suggestum, populoque explicuit mysterium percussionis, adhiberi in tali actu solitæ, & quam reverenter ea excipi debeat: quod plurimum plebi isti profuit, nec minus quam pœna inflicta temerario isti.
[26] [Col. 0008F] Ovilium insigne oppidum lustrans, invenit plebem totam divisam in factiones, [pacem reformat,] cum paulo ante ibidem esset etiam Archipresbyter trucidatus. Non tamen prius inde recessit, quin compositis odiis tam pacatam relinqueret, ac si nihil ibi turbarum fuisset: & mulier quædam, armis potens incentrixque discordiarum, cum flecti numquam potuisset, paucos intra dies miserabiliter obiit. Omni diligentia curabat rescire, utrum in iis quæ visitabat locis essent scandala aliqua, vel publica peccata aut consuetudines perniciosæ, quamque sedulo frequentarentur Confessio, Communio, Doctrina Christiana; & cunctis curabat opportuno remedio providere. Super omnia autem solicite inquirebat in vitam moresque Ecclesiasticorum, [beneficia curata cum delectu confert.] præsertim animarum Curam habentum; cujusmodi Beneficium si vacare contingeret, nihil prætermittebat quo persona eligeretur præsenti necessitati aptior.   [Page 9]  [Col. 0009A] Quam in rem satis fuerit retulisse quod de ipso scribit Abbas Ghilini. Numquam, inquit ille, curam animarum divisit cum aliquo, cujus non haberet omnino perspectam integritatem doctrinamque sufficientem: atque hoc ei tam sancte firmiterque propositum erat, ut eo in genere æstimaretur inexorabilis; certumque erat, apud eum frustra adhibendam quantumcumque potentis intercessoris commendationem, qui solum intuebatur virtutis doctrinæque meritum in eo cui esset Beneficium conferendum.

CAP. IX.
[27] Dixi supra, Odescalcum imprimis fuisse solicitum ut Parochi attenderent tradendæ doctrinæ Christianæ; [doctrinæ Christianæ attendit,] quodque etiam domi propriæ eam curabat explicandam, nequis ejus remaneret ignarus. Sed quia minus dixi, pro magnitudine solicitudinis quā adferebat tam sancto exercitio; addo quæ fecerit ad ipsum promovendum. Viglebani constituerat unum ex domesticis suis Sacerdotem, [Col. 0009B] qui in Cathedrali Catechismum exponeret. Hic ut primus in loco præsens adesset statim ac domum Missa celebrata rediverat, illatiq; erant in mensa cibi, ministrabant ipsi portionem suam, ut sumpto quantocius prandio de mensa surgere, atque in ecclesiam posset confestim redire. Tum personaliter visitabat loca, tam Alexandriæ quam Viglebani, ei rei isti destinata: quam ejus sedulitatem ut explicem commodius, utar verbis Archidiaconi Colli. Continuo, inquit, & indesinenter urgebat Doctrinæ Christianæ tractationem, & quandoq; adibat ecclesias in quibus tradebatur, ipsa exercitii illius hora; tantaque cum caritate & benevolentia explicationi intererat, ut etia negligentissimos obligaret ad istic comparendum, & fidei Christianæ rudimenta percipienda. Ita ille. Fecit prȩterea ad conservationem incrementumque rei tam salutaris regulas, circa hoc observandas in unaquaq; [Col. 0009C] parochia, quarum typis vulgatarum exempla etiamnum Alexandriæ habentur.
[28] [patres matresque familias sui officis admonet.] Quia vero ad officium Patrum familias imprimis attinet filios instruere in fide Christiana, aut committere ubi illam doceantur, jubebat Viglebani bis in anno convenire omnes patres matresque familias; & sermonem ad eos de cathedra instituens, explicabat eisdem obligationem circa istud suam; tum etiam ad hoc, ut cum Dei timore viventes ipsi, liberis suis eumdem curarent inculcare; caverentque suis illos exemplis pervertere, Iudis, incontinentiæ, societati pravæ dediti. Apparebat autem fructus ex ejusmodi adhortationibus multiplex, cum zelantis publicū bonum Pastoris oratio alte descenderet in animos illorum, vivamque obligationis tantæ imaginē depingeret viva Episcopi vox. Nā suis in actionibus omnibus exinde magis circumspecte se habebant, ne quod forte scandalum præberent liberis; & singulari diligentia invigilabant [Col. 0009D] eorumdē instructioni & educationi. Alexandriæ autem reperit Congregationem, talem in finem expresse institutā ex patribus familias, quolibet mense in quaq parochia solitis convenire super isto negotio: quorum convētus visitabat indentidē, exhortationes in iis ipsemet habens: singulariter autē præsentiā suam exhibebat cœtui, in Cathedralem convenienti ad sacellum S. Josephi: cujus regimini regulas aliquas fecit imprimi.

CAPUT IV. 
Publica pietas erga Venerabile, sanctam Crucem, Sanctorumque Reliquias, varie aucta a Petro Georgio.

CAP. X.
[29] Ordinatæ istum in modum Ecclesiæ, curam subjunxit ejusdem ornandæ particularibus quibusdā devotionibus, [Instituit expositione Venerabilis,] velut totidem pretiosis monilibus. Atq. incipiens ab eo quod est omnium pretiosissimum, nec [Col. 0009E] tantum monile, sed thesaurus coacervatarū gemmarum, gratiarum inquam divinarū, nobis in hac vita relictus a Christo, Sanctissimum scilicet Eucharistiæ Sacramentum; religionem erga ipsum studuit promovere devota illius expositione. Instituit (verba sunt Archidiaconi Michaelis Colli) devotionē quadraginta horarum, bis instaurandam mense quolibet (ineunte videlicet & dimidio mense) per vices in una ecclesiarum civitatis: [bis quot mensibus in una ecclesiarū urbis:] & assistebat ipse eidē actioni tam religiose & constanter, ut numquam se pateretur desiderari; utraque hora, matutina vespertinaque, præsens communi ibidē precationi. Ordinaverat autem ut bis de die ad concionem populi verba fierent, unum ex dictis sermonibus sibi servans: ad quē maximo cum affectu concurrebat omnis populus, præsertim Nobilitas, tam propter suavem ejus dicendi modum quo auditorem emolliebat, quam propter opinionem haud [Col. 0009F] vulgaris ejus sanctitatis apud omnes receptam. Post celebratam ibidem Missam sacra impartiebatur Communione trecentas aut quadringentas personas, [ipsi eidem semper præsens] divinum istum cibum de manu ejus præstolantium: quod si deesse contingeret qui aures præberent confitentibus, suas ipse præbebat promptissime. Ita Archidiaconus; cujus verbis addo, quod ejusmodi expositionem Sanctissimi comitabatur ut plurimum musica, apta populari frequentiæ alliciendæ.
[30] Refert etiam Christophorus Rivelli, quod similiter instituit exponendum Sanctissimum in supradicta civitate cunctis Dominicis; [imo & Dominicis omnibus,] quodque hujusmodi decretum inveniatur impressum, hodieque etiam observetur prædicta devotio, tam Dominicarum quam quadraginta horarū. Imo in Adventu, Quadragesima, & Quatuor Temporibus anni, omni etiam Feria quarta, sexta & Sabbato faciebat vesperi exponi Venerabile cum musica: quam expositionē sequebatur   [Page 10]  [Col. 0010A] prædicatio & cantabatur Miserere. In quatuor autem Temporibus solebat Præsul ex faldistorio, ante altare majus collocato, breviter ad præsentes dicere. [& alias sæpe;] Ad hanc autem tam frequentem expositionem mandandam, movebatur singulari illa, qua ipsemet erga Sanctissimum ferebatur, devotione & reverentia, ut etiam ipse illud gestaret frequenter. Eadem etiam impellente curabat, ut ad processiones, [& ipse illud circūgestat.] in quibus erat circumserendum, præsertim in festo Corporis Domini, instruerentur plateæ omnes quam speciossime ac sumptuosissime; ipseque tunc illud portabat discalceatus, per totam quam longa erat viam; per Octavam vero assistebat omnibus officiis in Cathedrali. Cumq; idem Sanctissimum tertia quaq; Dominica expositum staret Viglebani, ad illud se conferebat cum universa familia sua, una hora ante vesperum, [curat nitorē in sacristiis servandum,] genuflexus assistēs. Erat etiam tam studiosus servandi nitoris, omni ea [Col. 0010B] in re quæ ad usum ecclesiæ, & potissimum ad Missæ sacrificium, pertinebat; ut sæpius improvisus ingrederetur sacristias; & supellectilem mundam concinnamq; reperiens, multum lætaretur; negligentiam vero, si quam deprehendisset, acribus verbis castigaret; quandoque etiam, cum defectus gravior erat, ad pœnitentias injungendas procederet.
[31] [Item expositionem ligni sanctæ Crucis;] Quia autem ins isto divinissimo mysterio recolitur memoria Passionis Dominicæ; curavit insuper, ut memoria eadem gratanter recoleretur, propter sanguinem nostræ redemptionis, in ista Passione effusum, Propterea tam Alexandriæ quam Viglebani instituit expositionem & adorationem ligni sanctissimæ Crucis Domini nostri cum mox narranda solennitate. [ad quam ut secure Viglebani procederet] Sed prius quam huc veniam, docendus mihi lector est, quod in sacristia quadam Cathedralis Viglebanensis, cui Thesaurus est nomen [Col. 0010C] & ubi servantur argentea vasa omnia & ornamenta Pontificalia, donata a Francisco II Duce, quando Viglebanense oppidum in civitatem erexit, fundataque ecclesia Cathedrali ornavit; ibi inter alia vasa sacra & lipsanothecas argenteas, quorum numerus & modus optime declarant magnanimitatem generosi illius Principis, una capsula est, mole minima, sed pignore intus contento pretiosissima; particula, inquam, ligni, mensuram digiti auricularis æquans. Hanc esse de vera Christi Cruce, traditione quidem antiqua tenebatur, & verisimile faciebat Auctor doni Dux ipse Franciscus; [particulæ ibi inventæ nec satis certæ] quia tamen nulla de eo extabat scriptura, non audebat religiosissimus Præsul publicæ venerationi exponendam permittere, donec rationem ad id commodam hujusmodi reperit. Habitabat Viglebani D. Philippus, Infans Africæ & Princeps Maroccensis, sic dictus, quia ad fidem Christi conversus, patrinum in baptismo habuerat [Col. 0010D] Philppum II, Hispaniarum Regem. Hic post baptismum Romam profectus, ad exhibendam Christi vicario Paulo V. reverentiam, inter alia sacra dona, [aliam certiorem jungendam impetrat,] etiam Sanctissimæ Dominicæ Crucis partem valde notabilem acceperat. Curavit igitur pius Antistes, tantum ex illa impetrare ab eodem Principe, quantum sufficiebat ut, in transversum prioris partis collocatum, Cruculam efformaret, itaque securam redderet adorantium religionem. Tum ordinavit solennitatem, hoc qui sequitur modo peragendam.
[32] In diem tertium Maji, publicari fecit instituendam processionem: [& 3 Maji solenniter circumfert.] deinde apparatis rite, tam plateis qua transeundum erat, quam ecclesia Cathedrali ipsiusque majori altari, post Missarum solennia Pontificaliter peracta, pompam duxit per civitatem; qua regressa, & sancta Cruce super aram principem locata, [Col. 0010E] subiit in suggestum, & solita sua facundia ac devotione sermonem habuit ad confertissimum populum. Postea in locum ecclesiæ secretum se recepit, ubi in orationem se dedit, jejunus usque ad vesperam: interim dum quavis hora a variis Prædicatoribus iterabatur dictio, per mediam horam continuanda, & oratione alterius dimidiæ horæ interpolanda. Fuerunt igitur eo die auditi sermones omnino decem, horis sic partitis, ut unaquaque earum parochiæ singulæ, mutuo sibi succedentes, assisterent, cum suis Parochis & numero justo Disciplinatorum. Vesperi autem cum tota denuo civitas convenisset, nova instituta per ecclesiam processione, dataque benedictione, repositum sacrum lignum est solennitasque finita.
[33] [idem fecerat Alexandriæ] Jam supra dixi, quod Alexandriæ similem antea eodemque ritu devotionem [Col. 0010F] instituerat; occasione scilicet particulæ similis, pridem in ea ecclesia asservatæ; cujus custodia, sub novem clavibus, totidem nobilium civium familiis erat concredita; sed absque ea veneratione & cultu, quem ipse judicabat tam pretioso pignori convenire: ideoque ibidem parem per omnia ordinaverat festivitatem, quæ ab Alexandrinis solita cum pietate & promptitudine suscepta, anniversaria religione tali quoque die peragitur. Ut autem non solum die ista Crux honoraretur & sacræ Passionis recoleretur memoria, [& varias Crucis congregationes instituerat,] varias Sanctȩ Crucis Congregationes Alexandriȩ instituit, faciens collocari Cruces ipsas aut tabulas, expressum coloribus Crucifixum referentes, in capitibus platearum & locorum frequentiorum, ubi omni vespere congregata vicinia insimul faciebat orationem, ab ipso ordinatam. Utque ejusmodi institutio perpetua foret, nec possent, Cruces amoveri; fecit emi partem murorum   [Page 11]  [Col. 0011A] in quibus depicti erant; & regulas certas imprimi, [earumque perpetuitati consulit:] a prædictis Congregationibus observandas, quemadmodum videre est in Synodo anni MDCVIII. Dictæ etiam Congregationes omni feria sexta ante Ave Maria procedebant ad visitandam Sanctam Crucem. Deinde ad imprimendam profundius animis subditorum recordationem Passionis, voluit ut iisdem sextis feriis, post Ave Maria in meridie, speciale signum daretur tinnitu campanæ, ad renovandam memoriam Passionis; & majoris instructionis causa jussit imprimi libellos precum atque punctorum meditandorum, qui ipsi quoque leguntur libro Synodorum inserti.
[34] [sacras Reliquias ornat,] Nec prætermisit promovere devotionem erga Sanctos, eos præsertim quorum Reliquiæ aut Corpora habentur Alexandriæ. Ad ecclesiam namq; Deiparæ Lauretanæ, a se fundatam, misit per Clericos Seminarii multas variorum Sanctorum Reliquias [Col. 0011B] inclusas bustis, brachiis aut cruribus, sculptis & inauratis. Annus autem MDCI, quemadmodum notat in suis Annalibus Abbas Ghilinus, fuit imprimis memorabilis Translatione SS. Baudelini & Valerii, Protectorum civitatis Alexandrinæ, facta die nona Septembris. Fuerant eorum corpora annis ab hinc quadringentis condita intra ecclesiam ipsimet S. Baudelino consecratam: quia tamen zelantissimus Pastor majorem iis venerationem optabat, [& transfert corpora SS. Baudelini & Valerii.] extrahi ipsa de priori loco fecit; & solennissima instituta processione, cui ex omni. circum regione innumeri homines affluxere, per ornatissimas tapettis aulæisque plateas, circumferri sub. Baldachino, quod a Legum Doctoribus portabatur, sequente ipsomet in Pontificalibus Episcopo, & Potestate cum Officialibus ac Deputatis ad regimen. Sic illa demum relata ad eamdem ecclesiam, intra [Col. 0011C] priores suas capsas reclusa separatim fuerunt; corpus scilicet S. Baudelini, in ea capella, quæ Patrum Dominicanorum hac in urbe residentium usibus servit; S. Valerii in altera, quæ hodie spectat ad Dominicum & Joannem Stephanum Balianos, Nobiles Alexandrinos.

CAPUT V. 
Deiparæ cultus a Petro-Georgio promotus erectis restauratisve ecclesiis, peregrinatione in Cream, libris editis.

CAP. XIII.
[35] Inter alias egregii hujus Prælati virtutes eminebat singularis erga beatissimam virginem Mariam devotio, [Zelosus pro honore Deiparæ] quapropter hic in unum colligam affectus illius demonstrationes illustriores, tam in variis, quæ ejus honori erexit, ædificiis; quam aliis operibus piis, ad illius [Col. 0011D] honorem dum vixit exercitis. Ad ædificia quod attinet, anno MDCII D. Episcopus noster, die XXV Novembris, S. Catharinæ Virgini ac Martyri sacro, [anno 1602 fundat Alexandriæ Domū Lauretanam] dedit initium sanctæ Domui ad similitudinem Lauretanæ, in loco ad medium dumtaxat milliare distanti a civitate, extra portam Astensem, solenni positione primi lapidis marmorei, cui nomen ipsius & numerus anni, mensis atque diei insculptus erat: quem circa tot voluit poni lateres, quot erant Canonici sui, inscripto cujusque nomine; nec non alios, pro numero Clericorum, tam Seminarii quam familiæ suæ. Deinde deputavit certos homines qui intenderent operi, lustrans illud ipsemet quotidie, donec absolveretur, secundum mensuram ac formam quam Laureto ipse attulerat, una cum transsumpto Virgineæ statuæ exemplo, quod quam simillimum sculpendum curaverat, [Col. 0011E] & anno MDCV die XIX Maji, expositum in Cathedrali solenniter benedixerat, [eaque solenni sacræ imaginis collocationæ dedicata,] postera die designato loco collocandum; quemadmodum & factum est, deducentibus sacram imaginem viginti duabus Congregationibus Disciplinatorum, cum universo Clero, non solum seculari sed etiam regulari.
[36] Memini ipsum mihi dixisse, quod in ea processione designati Angelico habitu pueri, bini ac bini deferebant omnem altaris supellectilem, crucem, candelabra, libros, pallia, & cetera, quibus subito instructa stetit ara: ad quam sacrum solenne cum cecinisset Episcopus, idem insignem mox sermonem habuit de laudibus Beatæ Virginis, exhortans omnes ad conferendas eleemosynas in usum ecclesiæ circumducendæ, cujus jam factum initium habebatur. [insignem ecclesiam circum fabricari curat,] Fuerant autem ordinati Clerici, qui finito sermone per populum illum quasi infinitum discurrerent, [Col. 0011F] oblata colligentes; & horum tanta fuit copia, ut facile agnoscere Episcopus posset, hanc sibi mentem inspiratam ab ipsamet Virgine, quæ non esset inchoatum opus dimissura imperfectum. Utebatur tamen etiam ipse consueta diligentia, quatenus non solum ecclesiam absolveret, sed etiam habitationem designatam Patribus Jesuatis, quibus pium istum locum deinde commendavit. Duos enim ex primaria Nobilitate civitatis delegit, [ex eleemosynis sedulo corrogatis:] qui oppidatim circumeuntes diœcesim, magnam pecuniæ ac frumenti vim ad istum finem attulerunt. Quin etiam cito illuc allata apparuit calcis, laterum, lignorum vis ingens, quantam vix aliquis credere possit. Decrevit autem Episcopus quotannis instaurandam solennitatē prædictam, cum Indulgentia plenaria eum in finem obtenta, qua occasione larga similiter eleemosyna corrogabatur a quatuor Clericis Seminarii, inter populum partitis. Quin etiam messis tempore ad portas urbis   [Page 12]  [Col. 0012A] constituerat duos, qui reciperent offerendas a redeuntibus ex agro spicas in usum fabricæ: tantusque erat fervor etiam pauperiorum, ut nullus non aliquid largiretur.
[37] Hunc in modum perductus est pius iste locus ad eum, [quam ipse omni Sabbato visitat,] quem hodie videre est, statum: quem quam gratum Deipara habuerit, satis demonstravit numerus gratiarum, istic miraculose relatarum, de quibus conditi processus habentur. Dicit autem Archidiaconus Colli, quod Episcopus, suo cives exemplo moturus ad frequentandam hanc ædem, instituerit omni Sabbato, qualiscumque demum tempestas foret, illuc egredi. Movit hoc ita paulatim universos, ut prædictis diebus Sabbati, utcumq; permittentibus transitum lutosis ibidem viis, magna incolarum accolarumque copia eodem se conferret, desiderantium de manibus Episcopi sanctam ibidem Communionem suscipere. Prius autem quam dicta sancta domus [Col. 0012B] extrueretur, fecerat elegantibus picturis ornari fornicem ecclesiæ majoris, [sæpe etiam noctis.] omni hebdomade opus per se lustrans, & dirigendis pictoribus diligenter intendens. Hactenus D. Archidiaconus, cujus relationi libens adjunxero, quod post delatam illuc sanctam Statuam, notatus fuerit pluries per noctem illuc, egredi uno solo famulo Annibale comitante, cum laternula: qui & referebat, discalceatis pedibus iter istud solitum Episcopum emetiri, totamque noctem ibidem orando traducere.

CAP. XIV
[38] Anno etiam MDCV fundavit Alexandriæ extra portam Marengam ecclesiam alteram, [Anno 1605 fundat ædē S. M. de Bethleem,] quæ dicitur S. Mariæ de Bethleem, inter ipsam portam & flumen Bormidam: quæ propter structuræ elegantiam & loci capacitatem multum commendabilis, commendabilior tamen redditur reprȩsentatione Stabuli, ad similitudinem tugurii ejus, in quo Christus nasci dignatus fuit (quemadmodum [Col. 0012C] etiam factum videtur in devotis illi sacri montis Verallensis capellis) addito intra ipsum Stabulum altari ad Missam dicendam. Solebat Episcopus ipse hanc adducere causam ædificatarum talibus locis ecclesiarum; quod cum frequens populus spatiatū consueverit civitate egredi, voluerit illi sic præbere occasionem excursiones istas fructuose & meritorie faciendi, extructis iis locis, in quibus recordarentur beneficiorum, per Verbi incarnationem ibi repræsentatam acceptorum divinitus.
[39] [& aliam B. M. a Sanitate exornat.] Insuper resuscitavit Præsul Odescalcus devotionem, quæ jam elanguerat, erga B. Virginem Mariam, a Sanitate cognominatam, extra muros Alexandrinos in hortis suburbanis; collocata ibidem pictura pulcherrima, sumptibus Antonii Mariæ Preda; qui etiam pretium imaginis Lauretanæ solverat: quam deide ecclesiam erexit in Parochialem; quod & fecit in aliis per diœcesim ecclesiis, simplicem dumtaxat [Col. 0012D] Capellaniam habentibus; videlicet ad Portam-novam, septem milliaribus distantem ab urbe; nec non in Castelloferreo, quod novem milliaribus distat. In aliis quoque diœcesis ecclesiis veterem formam simili de causa muravit. Inter cetera autem pia Odescalchi opera prætermittere nequeo, quin meminerim ejus, [transfert conventum Orphanarū;] quod fecit pro orphanis puellis S. Marthæ. Manebant hæ in loco, non minus remoto ab urbe, quam incommodo ad suam ordinariam functionem, quæ erat deducere mortuos ad sepulturam; unde non leve etiam ipsarum personis emergebat periculum. Huic malo occursum volens Episcopus, fabricavit eis conventulum loco magis securo; quod multam deinde utilitatem pauperculis istis attulit. Denique renovavit Alexandriæ Academiam Immobilium, [restaurat Academiā Immobiliū:] cujus jam ipsa pene memoria perierat: assignans conventibus Academicorum aulam in [Col. 0012E] proprio suo palatio, quem circum appensa erant Academicorum symbola, dato iis Principe Annibale Guasco, viro litteratissimo: deque communi assensu omnium Protector perpetuus lectus est ipsemet Episcopus: post cujus translationem perseveravit Academia ista usque ad tempora belli Astensis.

CAP. XV
[40] Non satis habuit Odescalcus, erecta Alexandriæ Lauretanæ ædis similitudine; [peregrinatur ad B. V. de Crea in Monte-ferrato] dare etiam exemplum voluit Deiparam honorandi, frequenti ecclesiarum ejus visitatione. Itaque decretum habens peregrinationem suscipere ad sanctissimam Dominam nostram de Creain Monte-ferrato, iter in hunc modum apparavit. Invitavit Antonium Amuccium, Cathedralis suæ Archidiaconum; & Joannem Albertum Invitiati, ejusdem ecclesiæ Canonicum; cum duobus Patribus Canonicis Regularibus S. Mariæ de Gastello, & P. Priore S. Stephani [Col. 0012F] de Borgolio Servita ac socio, ut se comitarentur; additis familiarium aliquot, ut simul omnes essent tredecim. Hi ad iter expediti, [cum sociis duodecim] sub XXIII horam diei cujusdam Martis prȩcedentis Quatuor-tempora ante festum Corporis Domini, convenientes in sanctam Domum Lauretanam Alexandriæ, post brevem orationem definitamque peregrinationis suscipiendæ regulam, ut scilicet exclusa omni vana cogitatione sanctis dumtaxat Meditationibus & laudibus Marianis intenderent, in viam se dederunt, cantantes hymnum Ave Maris stella: iterq; prosequentes semper pedites, inter hymnorum, letaniarum ac psalmorum modulationes, pervenerunt Quirgentum.
[41] [in continuo fere jejunio & oratione,] Hic recepti a Capitulo & populo, deducti in ecclesiam sunt; unde post orationem ante majus altare factam, omnes ad cœnam in domo Curati sumendam ablegavit Episcopus; ipse vero in ecclesia remanens, subiit cryptam, salutaturus   [Page 13]  [Col. 0013A] corpora Sanctorum Dalmatii, Primi & Feliciani, istic reposita. Post cœnam redivit familia ad sui Prȩlati obsequium, qui eadem dimissa in suum se cubicellum recepit, ad preparatum sibi stratum; sumptoque panis & aquæ modico, noctem transegit: mane autem sequenti Missam celebravit, & Vinialem versus abiit, cum suis, in duos choros partitis, atque Canonicas horas cum Officio de Diva alternatim recitantibus. Cum autem ventum esset ad amœnum aliquem locum, [piis medicationibus & colloquiis interpolata:] & quieti nonnulli captandæ idoneum, proponebat meditandum punctum aliquod de Passione Domini; & post moram temporis interrogabat singulos, quid circa propositum sibi punctum essent meditati Inter hujusmodi colloquia ventum est Vinialem, ubi capto apud Patres Servitas hospitio, statim se contulit ad visitandam ecclesiam & altare Virginis: auditaque [Col. 0013B] ibidem Missa, comitatum quidem dimisit ad prandium, ipse vero reductus in cameram pane & aqua contentus fuit. Deinde post modicam quietem, actis pro hospitio gratiis, sub horam XXI diei resumpto itinere, recitarunt Vesperas; atque inter solita exercitia Cream appulerunt. Hujus loci sacrum montem cum primum habuerunt in conspectu, dimissi in genua, eum salutarunt per Salve Regina.
[42] Fornellum ad pedem montis appulsi, remissis ad talos quas succinxerant vestibus, nudipedes omnes, post primæ capellæ S. Eusebio dicatæ visitationem, [ubi receptus noctem pientissime agit,] cœperunt bini & bini subire collem, cantantes Letanias Hymnosque de Diva; donec pervenientes ad ecclesiæ valvas, ibidem a Patribus recepti fuerunt. Ab adoratione Sanctissimi, itum continuo est ad capellam Deiparæ: ubi facta oratione, sacrum illud simulacrum devote contemplatus, osculatusque [Col. 0013C] pedem S. Margaritæ, valedixit Patribus, & jussa se ad cœnulam recipere familia (erat enim feria quarta Quatuor temporum) ipse mansit in ecclesia, orationē producens coram sacra imagine; ac tandem ad monasterium se recepit; laudataque apparata sibi collatione, & actis gratiis, reduxit sese, solito pane & aqua refocillandus. Noctu deinde, non sine admiratione Patrum, cum iis comparuit ad Matutinas (id quod solitus erat facere quoties hospitabatur in monasteriis) nullo suorum id sentiente. Mane facto Missam dixit, & familiaribus suis sacram Communionem impertiit; [uti & diem sequentem.] visitatisque omnibus sacris illius montis sacellis, reversus ad monasterium, ad consuetam refectionem se recepit, non admissis qui sibi fuerant parati cibis, quantumcumque a Patribus & Archidiacono suo rogaretur.
[43] Impensus reliquus dies est lustrandis monasterio & ecclesia; [inde regrediens excipitur Cazortii,] postero autem die, post prȩsentiam suam iterum ad matutinale officium exhibitam, atq; post dictam Missam, [Col. 0013D] devotionemq; finitam, egit debitas Patribus gratias; & inter recitationem horarū Canonicarum versus Viarigium proficisci cœpit. Cazortium advenienti obviam se dederunt multi viri Nobiles, nomine Octavii Castellarii, cum Rectore ecclesiæ aliisq; Sacerdotibus ipsum expectantis extra oppidum, ubi ab omnibus magno cum jubilo fuit exceptus, deductusque ad ecclesiam. Peracta devotione, cum inde egrederetur; secreto admonitus est, inter preȩdictum Octavium & quemdam ejus fratrem, eodem in oppido commorantem, gravissimas inimicitias trahi ab annis jam quatuordecim, magno cum vulgi scandalo totiusque loci notabili damno: quod autem deterius erat, neque D. Tullius Caretti Episcopus Casalensis, [a Comite Castellario,] neque Præses Scotia, neque Senator Murra, neque aliæ personæ principales ullæ, potuerunt quidquam ad reconciliationem [Col. 0013E] sæpe tentatam proficere. Pluribus opus non fuit ut Odescalcus ad ejus domum invitatus acquiesceret, cum tam singulari multæ hilaritatis satisfactionisque testificatione, ut bonus Octavius totus liquesceret solatio; unde inter agendum gratias, pro exhibito sibi honore, protestabatur facere velle quidquid a se postulasset hospes tam gratus.
[44] Acceptavit oblationem ille: interrogavit tamen, utrum ex animo, [& quidquid peteret facere pollicitū,] an per ceremoniam id protestaretur. Octavio autem affirmante quod ex animo, idque reapse probatum iri si quid imperare dignaretur; Ergo, inquit Episcopus, hanc unam mihi gratiam, per Dei & Virginis amorem, peto, ut velis reconciliari fratri tuo. Excusabat Octavius gravitatem injuriarum, a fratre receptarum; & dignitatem plurium gravium personarum, quibus id antea negaverat, nec jam poterat iis insciis tale quid facere. Sed non admittens excusationem Episcopus: [Col. 0013F] Ego, inquit, istorum omnium Dominorum personam sustineo, in meque recipio iis facere satis, declarando rem totam ipsorum causa actam esse; [jubet cum fratre in gratiam redire;] tantum impleret ille quod promiserat, facturumque iterato confirmaverat; cum unica ea res esset, ex qua maximam erat capturus voluptatem; quamque non solum ab eo peteret, sed etiam oraret; rem utique licitam & honestam, imo obligationis certæ ex debito hominis Christiani. Igitur, ne fidem semel datam falleret; alias ægre non ferret, si continuo excederet domo ipsius. Serio agi videns Octavius, & emollitus efficacissima oratione supplicantis Præsulis, expandit brachia in amplexum; & potius quam talem hospitem a se expelleret quidlibet paratus agere, acquievit reconciliationi faciendæ, aliud nihil postulans, quam ut frater profiteretur, displicere sibi quæcumque contra ipsum fecerat dixeratque. Hæc autem existimata fuit nova ac singularis Deiparæ gratia: si enim deveniendum fuisset singillatim   [Page 14]  [Col. 0014A] ad ea quæ inter ipsos contigerant, haud facile fuisset repertus finis.
[45] Tunc amplexu stringens Octavium Episcopus, congruas eidem egit gratias: monitoque de omnibus illius fratre, reconciliationis cupientissimo, [quo impetrato,] eumdem fecit accersiri. Introductus is ad præsentiam fratris, data quam fuerat postulatus satisfactione, amplexū dedit recepitque, non sine mutuis lacrymis protestantium quod fraterno deinceps amore inter se victuri essent. Admirationem adstantibus tenerumque lætitiæ spiritualis sensum movit tam felix tamque insperatus successus: tantoque totius populi gaudio exceptus est pacis restauratæ nuntius, [hilaris cum iisdem mensæ accumbit.] ut quidam ad pulsandas campanas accurrentes, signum communis exultationis dederint, quo cunctis innotuit reconciliatio fratrum. Tum itum ad mensam est, solutumque ab Episcopo jejunium, eatenus observatum, sedentibus hinc inde fratribus [Col. 0014B] hilariterque convivantibus. Post prandium vero & actas Deo gratias eædem etiam actæ fuerunt Deiparæ Virgini, cujus intercessioni acceptum ferebatur tantum bonum: atque ita Alexandriam hilaris Episcopus rediit.

CAP. XVI
[46] Nihil non machinari diabolum diebus antecineralibus, [Ad licentiā Bæc hanalium corrigendam,] ut per crapulam, incontinentiam, ludos & jocos ab omni generaliter populo offendatur Deus, notum satis est. Ei tamen se opposuit qua valuit Odescalcus, & cum Alexandrinam ecclesiam regeret, & cum deinde Viglebani prȩsideret; excogitans spirituales quasdam conversationes, quæ & oblectatione servirent, & animos diverterent ab ejus temporis periculosa relaxatione. Designavit scilicet ecclesias quindecim, quæ vel Deiparæ essent dicatæ, vel aliquam insignem Imaginem aut Confraternitatem Ordinemve religiosum haberent. Inter has divisit totidem [Col. 0014C] Rosarii Mariani mysteria, repræsentanda a Dominica Sexagesimæ usque ad Dominicam Quinquagesimæ, [instituit devotas repræsentationes mysteriorū Rosarii:] hoc modo. Procedebat ad designatam ecclesiam chorus musicorum; quo interludente, recitabatur ibidem, ab uno aut pluribus Angelis, poëma aliquod vulgare, de eo quod repræsentabatur mysterio. Tum sequebatur eidem appositus sermo, cui inserebatur invectiva aliqua contra licentiam Bacchanalium, & invitatio ad spiritualem recreationem ab Episcopo institutam. Unaquæque autem ecclesia dabat operam, ut apparatu numerosi luminis, aut alia quapiam inventione nova, curiositati faceret satis simul & devotioni serviret. In oppidis ubi copia non est plurium ecclesiarum & concionatorum, neque musicæ, Curatus aut alius Sacerdos quispiam convenienti plebi prȩlegebat aliquid, pertinens ad mysterium, aut ipsum vocaliter reprȩsentabatur; tum subdebantur Letaniæ B. Virginis. Fuitque tam promptis populorum [Col. 0014D] animis, tantoque concursu recepta hæc pia institutio; ut ipsi etiam operarii diurni partirentur vices inter se, quibus possent intervenire devotioni Rosarii.
[47] Quando deinde Viglebani Odescalcus fuit, [eodem componit discursus 15.] cupiens magis magisque stabilire hunc usum, composuit quindecim discursus de Beata Virgine; in quibus legere est ipsius affectum erga illam, quantumque desideraret ejus, honorem quocumque sibi possibili modo promovere. Neque frustratus est intento suo: siquidem quicumque opus istud noverunt, pariter consentiunt, legi a nemine posse, quin amorem erga Deiparam concipiat. Facit eo maxime Discursus undecimus, seorsim etiam imprimi curatus, in eorum gratiam, quibus commodum non est majus opus emere. Hic collectæ leguntur sexaginta tres devotiones erga Virginem, & unicuique additur miraculum, quo illa ipsam sibi esse gratam monstravit. [Col. 0014E] Librum deinde dedicavit Paulo V, sperans a sua Sanctitate obtinere exhortatorium Breve, [quorum 11 colligit 63 devotiones erga B. V.] directum omnibus Episcopis, ad sequelam talis instituti cum illicio plenariæ Indulgentiæ. Quin etiam cogitabat de eodem in linguam Latinam vertendo, ut quam plurimis aliis nationibus devotio illa fieret communis; atque exemplaria mittere ad quoscumque Antistites, non solum ut usum illum reciperent, sed etiam ut sibi mittere dignarentur delineationes atq; origines omnium miraculosarum in unaquaque diœcesi Imaginum Deiparæ, ex quibus æri incisis designabat componendum volumen grande. Sed ipsa Virgo, [designat opus grandius de ejus imaginibus.] a qua petebat prȩmium hujus sui laboris Paradisum, hunc ei prius obtinuit, quam absolveret necdum imprimi cœptum, prout in fine hujus Vitæ dicetur. Plura omitto referre de hoc instituto, cum ipse amplam omnium rationem reddat in Præfatione ipsius libri, [Col. 0014F] ac postea ubi præscribit modum ejus exercendæ in urbibus oppidisque. Si quis tamen de istis plenius cupit cognoscere, legat ultimum quod prælo subjecit opus, cui titulus Institutum devotionis ad honorandam beatissimam Virginem Mariam.

CAPVT VI. 
Viglebanensis Episcopus factus Diœcesim ordinat Sacellum Deiparæ aliud fundat, aliud restaurat, utrumque insigni cum solennitate.

CAP. XVII
[48] Contigit interea Ecclesiam Viglebanensem, quæ est de jure Patronatus suæ Catholicæ Majestatis, suo viduari Pastore, [Ad Viglebanensem Ecclesiam translatus an. 1610,] per mortem D Marsilii Landriani. Ad hanc licet aspirarent multi, genere & meritis insignes; agente tamen Comite de Fuentes Gubernatore Mediolanensi, cui   [Page 15]  [Col. 0015A] Odescalchi dotes notissmæ erant, prȩlatus ille omnibus est a Rege, qui etiam noverat illum, & magni faciebat. Placuit supra modum ejusmodi promotio Viglebanensibus omnibus, nec minus displicuit Alexandrinis, tam digno Præsule se privari gravate ferentibus. Anno tamen MDCX, Dominica præcedente festum S. Ambrosii civitatis & Cathedralis Patroni titularis, Pontificaliter Viglebanum ingressus receptusque fuit, maxima cum demonstratione honoris & observantiæ. [pro cujus regimine 8 Congregationes ordinat:] Continuo autem applicuit animum ad acquirendam notitiam illius novæ suæ Diœcesis: & postquam fecisset eadem omnia, quæ notavimus ad ingressum ejus in urbem Alexandriam, mox ad bonum regimen Ecclesiæ ac Diœceseos sequentes Congregationes instituit: primam, super bono regimine Ecclesiæ; secundam, super visitandæ Diœcesis officio; tertiam, super administratione Seminarii; quartam, [Col. 0015B] super Ceremoniis; quintam super regimine Sanctimonialium; sextam, super operibus piis; septimam, super casibus conscientiæ difficilioribus, ad quam deputati serviebant etiam examini Ordinandorum; ultimam denique, super causis civilibus & ecclesiasticis, præsertim criminalibus. Unicuiq; autem Congregationi assignavit sex perosnas, virtute & doctrina prȩstantiores, ut plurimum Canonicos; quibus jungebat Superiores Ordinum Religiosorum, aliosque Doctores ecclesiasticos, prout congruum magis existimabat, & Congregationis ipsius qualitas exigebat, ipse singulis solitus intervenire.
[49] Lustrata deinde diœcesi, anno MDCXI die prima Aprilis primam Synodum celebravit; aliam, anno MDCXIII die nona Maji; [tres Synodos celebrat,] tertiam, MDCXVII duodecima similiter Maji: in quibus omnibus palam apparuit, quantam haberet experientiam tractandarum animarum, qualisque esset zelus ejus ad promovendam [Col. 0015C] Ecclesiasticam disciplinam, splendorem ac decorem sacrarum ædium, devotionis augmentum, reformationem morum in popolo, observatiam sacrorum Canonum & Conciliorum, tam generalium quam provincialium. Nihil diligentiæ prȩtermittebat, qua efficere posset, ut quicumque fungebantur officio aliquo ad suum regimen pertinente, sive ii seculares sive ecclesiastici forent, eidem toto studio conatuque incumberent; atque ut in omnibus unus ipse laboraret, singulis præscribebat modum formamque in officio tenendam. Præterea bis quotannis convocabat omnes Confessarios, [quotannis bis convocat Confessarios:] tam seculares quam regulares; quibus exponebat obligationem suam, ut in tanto munere quam prudentissime versarentur, ad exterminandos publicorum vitiorum pravarumque consuetudinum abusus. Ad concedenda insuper facultate Confessiones audiendi, fecerat imprimiinst ructiones speciales, pro civitate oppidisque; [Col. 0015D] & tam hic quam ibi exponendis ad id Sacerdotibus, aliisque omnibus olim admissis, jubebat earum exemplar tradi, ut eos moneret officii sui, & commodi aut necessitatis publicæ.
[50] Invenio prȩterea regulas particulares, eo jubente impressas, [singulis officiis proprias regulas scribit:] alias pro prædicatoribus urbanis, & pro forensibus alias: quibus postquā suum eis officium commendasset, monuissetque intendere emendationi peccatorum in genere; distincte explicabantur ea quæ iis in locis specialiter gliscebant, ad quæ singuli destinabantur. Sanctimonialiū, Confraternitatum & Ecclesiarum forensium Capellanis suas quoque composuerat regulas & circa doctrinam Christianam observationemque festorum conceperat alias speciales. Addebat monita pro audiendis cum fructu Missis atque sermonibus, circa frequentem usum Sacramentorum, reverentiamque habendam ecclesiis, & potissimum [Col. 0015E] sanctissimæ Eucharistiæ. Exhortabatur ad quasdam devotines erga Beatissimam Virginem suscipiendas, præsertim Rosarii. Commendabat etiam pietatem erga Custodem Angelum, Sanctumque Tutelarem. Præterea monebat unumquemque, ut si in executione mandatorum suorum difficultatis aliquid inveniretur, vel aliud ab iis diversum magis profuturum judicaretur, ne omiterrent certiorem se facere, quatenus vel id fieret quod magis ex bono publico erat, vel sublata difficultate commodius obtineretur intentus fructus. Omni autem cum suavitate tractabat eos, qui erant in curanda salute animarum occupati, quo animarentur ad laborandum alacriter in vinea Domini; & ipse, tamquam omnium primum mobile, erat omnium norma atque exemplum subeundorum ea causa laborum.

C. XVIII
[51] Quemadmodum vero Alexandriæ [Col. 0015F] fecerat, ad promo vendum Deiparæ cultum; sic & Viglebani varias in ejus honorem ecclesias & altaria vel restaurare vel ædificare curavit. Inter alias autem, [Deiparæ ecclesias fundat aut restaurant:] ejus diligentiæ debet Viglebanum, devotum sacellum Dominæ nostræ, de Vineis dictum, quod inter vineas haud procul ab urbe situm sit, sub nomine Virginis Elisabetham cognatam visitantis. Ibi inter columnas altaris loculus inauratus conspicitur, in quem transferri fecit vetustam statuam magnæ Matris, parvulum filium amanter pectori adstringentis, interim dum ille populo videtur benedicere. Steterat hæc olim in quodam Cathedralis ecclesiæ sacello, sicut & alia quædam in pariete picta: cumq; sacellum istud suburbanum, [in quarum unam translaturus relictam ex sacello destructo statuam.] opere prorsus magnifico exædificatum fuit, primum quidē in pervigilio Assumptionis solennissima supplicatione instituta, prædictam statuam de capella sua in Cathedralem transtulit. Postea die absolutis Vesperis, ducta, per urbem pompa   [Page 16]  [Col. 0016A] est, qualem numquam alias illa viderat; cum in pulcherrimum theatrum, e regione portæ principalis in area ante ecclesiam erectum, cujus summitas in modum cæli adornata Sanctissimæ Trinitatis Personas habebat, in throno majestatis supremæ residentes, inducti Sanctorum Angelorumque chori, progredienti e templo pompæ occurrerent, & Divam vario carmine salutarent; [insignem pompam instruit.] indeque ordinatim descendentes cum Duce suo Gabriele, Angeli, Patriarchæ vero atque Prophetæ, Adamum Davidemque secuti; Apostoli denique, Martyres, Confessores, Doctores ac Virgines, in suas quique classes distincti, processionem præcederent: quæ plenius esset describenda, cum insigni insolitoque totius actionis apparatu, nisi peculiari libello, ea de re impresso, id fecissem. Mirum autem accidit; primo, quod cum eo tempore vel maxime arderent in regione bella, nihil tamen incommodi tanta [Col. 0016B] in multitudine evenit: deinde, quod cælum, unde primo mane pluvia timebatur, deinceps nebulis obtectum mansit, opportune ad refringendos, qui alias intolerabiles fuissent, mensis Augusti calores. Porro sequenti Dominica, cum jam loco suo aptata staret statua, picta vero imago subtus eam, primam istic Missam cantavit Episcopus: itaque finita solennitas est, incredibili cum satisfactione civium advenarumque, quibus diu nullus festivior dies illuxerat, omnique ex parte ornatior.

CAP. XIX
[52] Similiter effecit Odescalcus ut restauraretur Ædis Lauretanæsimilitudo, [Ædem Lauretanam] quæ jam inde ab anno MDXXIV, ad avertendam pestilentiam erecta, ex revelatione facta cuidam Dominico, Franciscanæ Regulæ Tertiario; deinde post octennium Patribus tradita Cappucinis, & ab iisdem anno MDLXVIII in consuetam Ordini formam redacta; denique, ipsis circa MDCIV alio transgressis, desolata [Col. 0016C] ac pene destructa jacuerat. Pius enim Præsul, qui circa annum MDCXVIII curaverut, ut in meliorem statum reduceretur ecclesiola quædam alia, septem Deiparæ doloribus dicata; [restituere intendens,] etiam Lauretanæ isti restituendæ animum appicuit. Jam fabrica aliquo usque promota erat, & operarii insistebant labori promovendo; quando me Antistes Mediolanum misit, ad curandam statuam Marianam Lauretanæ similem, de qua deinde sub diem XIX Julii anni MDCXIX scripsit in hæc verba: Ne prætermittas curare ut statim sculpturæ adhibeantur manus, necesse est enim quamprimum absolvere sanctam hanc domum. Dicimus necesse esse, propter revelationem ea de re factam hoc modo.
[53] Laborantibus cœmentariis in extruendo illius ædis muro, die Lunæ præterito, quidam octodecim annorum juvenis ex adjutoribus sedebat ante sanctam domum manducans, alii autem duo fabri rediverant [Col. 0016D] in civitatem. Cum ecce puero adstitit subito persona ignota, in habitu Cappucinorū, [jubetur opus propere absolvere,] absque mantello, in veste quæ videbatur nova, & fune satis grosso adstringebatur, ex qua dependebat Corona: facies autem erat extenuata vehementer, & barba modica atque subrufa. Hic interrogavit puerum, ecquis istic fabricabat. Dominus Episcopus. reposuit puer. Tum alter, Ubi vero est Magister tuus? In civitatem ivit, ait iste, comparaturus aliqua huc necessaria. Tandem ille; Dicas, inquit, Magistro tuo, & hic significet Episcopo, curandum esse ut quam primum perficere curet structuram hujus ecclesiæ: quod nisi faciat, sinister aliquis eveniet casus: de quo ne possit postea queri, sciat se fuisse præmonitum: tu vero ne cuncteris magistro tuo referre quæ audisti. Conterritus juvenis, tum propter subitam apparationem illius Cappucini, tum propter minacem modum loquendi; eumdem, [Col. 0016E] mox conversum ad latus sinistrum sanctæ domus, sequi cœpit; sed neminem prope vel circa reperit, quantumvis diligenter lustraret omnia. Dicit autem quod Cappucino humeros avertente, viderit in dorso ejus grande discoloris panni frustum, [per apparitionem S. Francisci.] quale solent gestare Cappucini: crediturque apparitio vera esse ipsiusmet S. Francisci, volentis hunc suum locum honorari. Cras legitime examinabitur res tota; interim vide an hujusmodi admonitio sit contemnenda: cum dici possit Deus id imperare. Fac igitur quantum potes, ut statua quam primum elaboretur. Hactenus epistola, tota scripta manu Episcopi propria, quam etiamnum servo penes me. Ipse vero, cum instante me intellexit opus finitum haberi, venit personaliter Mediolanum, ut sacram statuam perveheret Viglibanum.
[54] Atque hic Lector notet reverentiam, cum qua ardens ille amator Deiparæ solebat [Col. 0016F] negotia illius tractare. Voluit ipse in propria rheda conducere statuam ad navim, [destinatam eo statuam ipse advehit Mediolano,] quæ parata stabat extra portam Ticinensem, itura in Biagrassum. Postquam autem ipsam in media rheda collocari fecisset, eamdem ibi suis manibus tenebat erectam: in navi vero reponi eam fecit supra mensulam, aptatam in modum altaris, cum luminaribus accensis, ante quam decantabantur Psalmi, & recitabatur Rosarium aliæque laudes Virginis, donec veniretur Biagrassum. Hic humeros ipse suos supposuit imagini, in proximum Zoccolantium conventum deportandæ; ubi nocte ea hospitium cepit, imagine Mariana intra ecclesiam decenter collocata cum cereis, usque in diem sequentem arsuris. Sequenti die recepit eamdem in rhedam suam, sicut antea fecerat Mediolani, & Viglebanum devectam collocavit in palatio, cum luminaribus & incenso, ubi frequentissime eamdem salutabat; mire gaudens, habere   [Page 17]  [Col. 0017A] in propria domo statuam dilectissimæ Matris suæ, cui posset identidem exhibere reverentiam.
[55] Jam absoluta erat ædiculæ totius fabrica, restabat altare construendum; cui cum opus sit petris, [ad altare eidem struendum res sacras adhibet,] sabulo, calce, aqua ad comiscendum cæmentum, vide obsecro quantam curam singulis adhibuerit devotus Prælatus. Dicebat; cum ipsa Virgo purissima & sanctissima sit, congruum videri, ut nihil nisi sanctum & mundum operi ejus admoveretur. Itaque petras & terram conferri fecit in eam rem, tum quas ex Hierusalem sanctisque ibi locis attulerant Patres Zoccolantes, tum quas ipse fecerat comportari, præsertim Barbassina, ubi sanctus Petrus Martyr cæsus fuit, unde complures terræ copnini allati sunt; & vasa aquæ similiter multa ex fontibus miraculosis, scaturientibus infra altaria Beatæ Virginis. Mediolani, Caravaggii, in Rho, & alibi. Magnum [Col. 0017B] etiam vas aqua plenum adduci fecit Torno, oppido quinque milliariis distante a civitate Comensi, ubi asservatur unus ex clavis Dominicis, & servit aquæ benedicendæ; ipse vero eidem sacro ferro devotus, religiose asservabat in suo scriptorio armariolo purificatorium, quod adhibitum fuerat illi post intinctione tergendo. Habebat etiam integrum laterem ex pariete ejus cubiculi in quo natus erat S. Carolus, indeque acceperat, quando fuit conversum in ecclesiam, invitatus ipse a Cardinali Frederico ad præsentiam consecrationi isti, exhibendam. Similiter ex variis altaribus, antehac destructis, congregaverat lateres aut petras; & quidquid operi recens adhibebatur, id prius benedixerat, Stolam rite indutus. Ad hæc cœpit etiam ipsemet, suis manibus & invitatorum ad opus pium Sacerdotum, Canonicorum, Cappucinorum, subigere & [Col. 0017C] temperare calcem, cæmentumque conficere; aquas prȩdictas affundens terræ, quam dixi e sacris locis allatam.
[56] Cum vero jam omnis materies præparata sic esset, deportataque in locum ubi erat construendum altare, [ejus primum lapidem religiose ponit,] suis ipse manibus primum illius lapidem collacavit, illum scilicet laterem, quem ex natali S. Caroli loco attulerat; itaque Sacerdotes alii consequenter prosecuti sunt reliquam altaris fabricam, magistris cæmentariis non alio fine assistentibus, quam ut laborantes dirigerent: noluerat enim permittere ut aliis quam consecratis manibus fieret altare, supra quod in honorem Deiparæ sacrificandum esset corpus & sanguis filii ejus. Finito opere, instituta solennissima processio est, die VIII Septembris, nascenti Virgini dicata; quæ ut ordinatior esset, composuerat Alphabetum encomiorū B. Mariæ Italica lingua, hac fere forma, quatenus singula licet Latine reddere. Allegrezza (.I. Lætitia) Paradisi; Bellezza (.I. Pulchritudo) Angelorum, [Col. 0017D] Contento (.I. solatium) Patriarcharum, Desiderium Prophetarum, Exemplar Apostolorum, Fortitudo Martyrum, Gloria Confessorum, Honor Virginum, [tandemque collocat statuam cum devota processione.] Indrizzo (.I. Directio) personarum Religiosarum, Lux Contemplativorum, Majestas Activorum, Norma Viduarum, Ornamentum Conjugatorum, Protectio Instorum, Quies Tentatorum præsertim Pœnitentium, Refugium Tribulatorum, Securitas Peregrinorum, Tutela Pupillorum, Victrix Inferni. Sub hisce encomiis, per pueros personatos prælatis, sequebantur pueri puellæque, in varias & congruas cuique titulo classes Sanctorum Sanctarumque divisi: quibus deducentibus & sequente Episcopo ceterisque, deducta in locum præparatum est statua: & finita est solennitas, cantata ibidem Pontificaliter Missa.

CAPVT VII. 
Rigor Petri Georgii in urgenda disciplina, & decretis ac juribus Ecclesiæ vindicandis.

CAP. XX
[57] [Col. 0017E] Quantumcumque pius ac zelosus Pontifex omnibus omnia fieri niteretur; [Clerious Episcopo refractarius,] non tamen ita dextere agere cum singulis potuit, quin aliquorum tam ecclesiasticorum quam secularium contradictiones incurreret, sub prætextu majoris boni apparentis, ejus spirituali regimi se opponentium. Ecclesiasticus quidam Viglebanensis, eo colore quod quædam Decreta Synodorum Provincialium Mediolanensium ac nominatim septimæ, cujus executionem Odescalcus urgebat, non essent Viglebani recepta, adversari Prælato suo cœpit, &, ut erat vehementioris naturæ, nonnullos in eamdem secum sententiam traxit. [Col. 0017F] Itaque deliberavit Romam ire, causam istic contra Episcopum acturus. Verum cum res tota innotuisset Mediolani Cardinali Archiepiscopo Frederico, ipsa & pœna emendatus, hora qua inde in viam daturus se erat, illius jussu comprehensus atque in carcerem deductus est. Ibi cum culpam suam agnovisset, liberum quidem recipere optabat Antistes; sed non ita facilis fuit Cardinalis, cujus pariter causa agebatur. Necesse ergo fuit, ut, post plures detentionis dies, ipsemet Episcopus intercessor accederet pro suo pœnitente; qui deinde reversus, non solum amanter habitus est, sed variis etiam favoribus cumulatus. Habebat illum secum ad celebrandum Natalem: si hospites ei esse domi sue peregrinos sciret, mittebat eo vina aliasq; delicias: demum quacumq; occasione monstrabat eidem signa peculiaris affectus, [ab eodem cumulatur beneficiis,] ad stuporem omnium: ex quibus Carolus Restonis, Prepositus & prima Dignitas in Capitulo, dixit aliquando; Qui vult amanter haberi ab Episcopo, oportet ut ei   [Page 18]  [Col. 0018A] fuerit quandoque inimicus. Visa est mihi res eidem non reticenda: ille vero respondit: Memento me Episcopum esse, qui debeam in omnibus bono esse exemplo, præsertim in dilectione inimicorum. Atq; hoc satis sit isto in genere, ut persuadeatur lectori, columbam sine felle Odescalcū fuisse.
[58] Desiderabat autem non solum communem in civitate pacem, [Paci inter cives servandæ Congregationem ordinat.] sed etiam particularem uniuscujusque in sua familia: quem in finem ordinavit Congregationem specialem, cui in singulis parochiis tres Nobiles præfecit, invigilaturos num uspiam subnasceretur aliquid litigii aut controversiæ, sive ex prætensione aliqua reali, sive ex alio capite. Ne autem pacificatio tardaretur defectu arbitri, cognituri rationem, si qua esset ex alterutra parte, vel quæstio ad conscientiam spectans; unicuique parochiæ deputavit Doctorem ecclesiasticum, pro eo quod rationis erat; & Patrem Superiorem [Col. 0018B] Barnabitarum, pro eo quod conscientiam attinebat. Ipse vero litigantibus interponebat sese, tam dextere tamque suaviter, ut plerumque sequeretur optata concordia. Adeo id male habuit nonnullos, quibus sola ars erat piscari in turbida; ut prætendentes id aliud non esse, quam falcem mittere in messem alienam, seque constituere judicem causarum, ad Episcopalem jurisdictionem non pertinentium; ad disturbandum opus tam sanctum tamque utile publico, ausi sint etiam ad Regios ministros rem deferre, sed frustra.
[59] Quidam ex Disciplinatis, qui præter aliorum consuetudinem assumpserant sibi usum recitandi majoris Officii, ut majorem Clericalis quasi professionis speciem prȩseferrent, [Laicos sacra quædam usurpantes excommunicat:] præsumpserant etiam argenteam Crucem fabricandam curare, eamque in publicis processionibus efferre, ut Clerus solet. Cumque primum amice, deinde juridice [Col. 0018C] moniti, nihil ad se spectare monitionem crederent; demum Episcopo necesse fuit excommunicationē in eos, velut contumaces, fulminare. Adeo acriter id pupugit istos, pene dixeram Indisciplinatos, ut ministros Regios ipsumque Gubernatorem contra Episcopum appellarint; ea via sperantes jurisdictioni ecclesiasticæ subducere semetipsos. Verum Odescalcus & Ministros Regios ipsumq; [appellantes ad Regium Senatum,] Prȩsidem & omnem Senatum de re tota edocuit: ut autem melius cognoscatur & ipsius diligentia, & Disciplinatorum male fundata causa, liceat mihi eam ipsam epistolam, quam Senatui scripsit, huic Capitulo inserere.
[60] Cum in Synodo Provinciali septima constitutum habeatur, sitque a S.D.N. Romano Pontifice confirmatum, ne Confratres recitent Officium majus, sed contenti sint recitando minori B. Mariæ Virginis: & loco deferendæ Crucis supra hastile, portent imaginem Crucifixi; cumque sua Sanctitas, [Col. 0018D] sub gravi præcepto & in virtute obedientiæ, mandet Episcopis, ut ejusmodi Synodale Decretum exequantur; [scripta insigni epistola confutat:] conatus sum obligationi meæ facere satis circa Disciplinatos hujus civitatis. Postquam autem pluries eos rogavi amanter, omnibusq; paternis officiis erga ipsos usus sum frustra, quin potius ipsos indies experirer contumaciores; coactus fui transire ad prȩcepta, eorumq; executionem sub pœnis censurisque mandare. Recurrerunt illi quidem Romam, sed prohibiti nihilominus fuere cœpta prosequi, donec illuc citati per suum Procuratorem fecissent satis; causaq; de eorummet consensu revocata ad me, mihiq; remissa est. Verumtamen persistentibus illis & continuantibus usum majoris Officii, cum nuper etiam in quadam processione comparuissent cum Crucibus (id quod vetitū iis fuerat sub pœna excommunicationis) necesse habui ea de causa interdictum declarare oratoriū unum, [Col. 0018E] propter recitationem prȩdictam; & aliquos, qui Cruces extulerant, excommunicare. Nunc intelligitur reos istos solicitare & sperare auxilium protectionemque Excellentissimi Senatus; & sub hac fiducia persistunt in sua inobedientia.
[60] Verum nec debeo nec possum timere, ne tribunal tā æquum protegat Confratres istos, in causa tam aliena ab omni ratione. [ostendens quam justis de causis Confraternitatibus inhibeatur,] Quantum enim majus Officiū attinet, cum illud sit ordinatū pro personis ecclesiasticis, in eoque recitentur Euangelia & Orationes minime congruentia secularibus; non convenit eadem publice ab ipsis in ecclesia pronuntiari aut cani. Eo autem minus id convenit, quo plures errores nati sunt ab illis in eo committi: cum recitatio vel cantus majoris Officii multam attentionē intelligentiamque requirat rubricarum, quæ in prȩdictis personis inveniri non potest, utpote majori ex parte idiotis & rusticanis. Certas reddo [Col. 0018F] Illustrissimas Dominationes vestras, me particulari diligentia usum, ut cognoscerem quomodo in ea recitatione se haberent; multosque ac graves errores, quos committunt deprehendisse. Quinimo eorū nonnulli, dum se putant convenire ad Deum laudandum, [recitatio publica majoris officii,] videntur eū deridiculo habere. Et seculares quidam mihi affirmarunt, quod cū aliquando illorum Officiis intervenissent, non potuerint continere risum, propter insulsum modum recitandi quo utebantur. Prȩterquā quod id repugnet ipsorum Regulæ, prȩcipienti Officium Deiparæ Virginis; observantiæ que universali Confraternitatū omnium aliarum, non solum Mediolani & in tota hac Provincia, sed etiam alibi. Sunt & aliæ multæ rationes, propter quas Synodus juste ac prudenter inhibuit recitare Officium majus; & hic etiam Viglebani Oratoria quȩdam recitant Officium B. Mariæ, atque ita deficit conformitas.
[61] Ad Cruces quod spectat super hastili, eæ   [Page 19]  [Col. 0019A] tantur ab Ecclesiasticis: communis autem usus Disciplinatorum habet deportare Crucifixos; id quod etiam magis convenit cum habitu humilitatis & pœnitentiæ, [& usus Crucis super hastili,] quam profitentur; cum econtra Crux super hastili indicium sit potestatis ecclesiasticæ. Ob quas causas, itemque ut sit differentia inter ecclesiasticum & secularem; etiam in signis exterioribus, visum est sacro Concilio ejusmodi Cruces prohibere Confraternitatibus. Adeo ut Illustrissima Dominatio sua cum Excellentissimo Senatu (cui, si opus sit, rogo ut hanc communicare dignetur ex mea parte) optime possit cognoscere, utrum mereantur Confratres in tali causa ipsorum protectionem. Quin potius confido de multa ipsorum religiositate & prudentia, quod, [& exinde magis etiā a Gubernatore honoratur.] intellecta facti veritate, auctoritatem suam interposituri sint, ut ipsi ad obedientiam se convertant, & ad implenda [Col. 0019B] mandata suorum Prælatorum, qui nihil cupiunt quam ipsorummer utilitatem spiritualem. Hinc obligatus manebo vobis, quorum manus deosculans, omnibus veram felicitatem apprecor. Petiit nihilominus Gubernator, ad eorum instantiam, ut se conferret Mediolanum: sed loco se non movit Episcopus, nisi post sex menses; quando sibi placuit, propter alia urgentissima negotia, eo ire. Huc ubi appulit, mox, sicut alias solebat facere, ad salutandum Gubernatorem se contulit Tum vero qui minus bene ipsi volebant, fore existimabant ut male reciperetur: sed contrariū omnino accidit. Sua enim Excellentia præ eo quam alias consueverat, ipsi obviam processit, humanissimeque eum tractans, in digressu deduxit ultra consuetum sibi terminum, ad magnam confusionem æmulorum. Ita prudentes Principes, usu ipso docti qualitates personarum, eos quos constantes etiam [Col. 0019C] contra seipsos experiuntur, pluris postea facere solent, neque patiuntur se a male affectis abduci extra limites decori.
[62] [Mortarienses rationem sacra pecuniæ reddere detrectantes,] Non minores offendit difficultates Mortariæ, cum istud oppidum visitaret, in recognoscendis locorum piorum rationibus: quas qui reddere tenebantur, omni industria procastinabant exhibere ephemerides suas, mille quæsitis prætextibus; negantes insuper Episcopo reddere rationem procurationis suæ. Quia autem solent istiusmodi homines, quæsito colore aliquo fallaci, recursum habere ad Regios ministros, reddendo eis ipsos Prælatos suspectos, quasi nitantur suæ jurisdictionis limites, ultra quam par sit, promovere; etiam isti ad Excellentissimum Senatum detulerunt querelas: qui cum desuper scripsisset Episcopo, responsum is in hæc verba dedit. Dum visitarem Mortariense oppidum, oblata mihi est epistola, scripta ab Excellentissimo isto Ordine, ut supersederem processu, contra Communitatem istam instituto, in materia [Col. 0019D] procurationis, cujus ratio reddi debet tempore visitationis. Quando epistola ista mihi tradita fuit sub vesperam diei lunæ, jam declaraveram excommunicatos Consules, [excommunicat nō obstante ecrū appellatione;] necdum tamen affixæ schedulȩ erant, quod primum factum est post meum discessum die Mercurii: dixi autem latori epistolæ, non ultra esse tempus intercessioni hujusmodi. Ad id porro motus fui: quia certum est, Episcopo visitanti exhibendam Procurationis gestæ rationem, & circa personas eo obligatas habendam rationem consuetudinis: hæc autem eo loci obtinet ut rationes reddantur a Communitate; ita enim usitatum ibi fuit, ex quo Viglebanum fuit Episcopalis Sedis prærogativa ornatum: estque etiam conforme ei quod in aliis multis locis observatur, quemadmodum ipsemet inveni in diœcesi Alexandrina, cum ibi essem Episcopus. Talis autem consuetudo tanto magis valere debet in [Col. 0019E] oppido Mortariensi, quanto Presbyteri pauperiores & mercenarii omnes sunt, ubi nullum Beneficium est præter Præposituram quod unquam venit in partem istiusmodi expensarum. [post suaviora remedia frustra tentata:]
[63] Nihil prætermisi possibilium mediorum ad obtinendum ibi quod æquum erat, adeo ut etiam ea de re egerim cum Domino Senatos Præside bonæ memoriæ, & cum D Senatore Taverna, cui cura negotii istius commissa fuerat ut ipsum cum quiete terminarem; & ipse videbatur ostendere quod hujus meæ Ecclesiæ jus satis agnosceret. Videns tamen duritiam illius populi, & ulteriorem moram omnem conjunctam esse cum notabili animarum damno; atque gravari conscientiam meam, si diutius differem visitationem, totis sex annis non factam, qua locus eget quam qui maxime, non potui non procedere ad resolutionem [Col. 0019F] istam; sed quanto cum animi mei dolore, novit Deus. Etenim omnes personis ipsius oppidi amans affectu vere paterno, non possum non sentire censurarum plagas, inflictas dilectissimis filiis. [factumque Senatui excusat.] Sed obligatur Episcopus jus procurationis cognoscendæ tueri modis quam potest promptissimis & efficacissimis, eo quod materia non patiatur moram, quemadmodum satis novit prudentia istius Excellentissimi Senatus. De qua præsumo, quod ubi de conservandis hujus Ecclesiæ juribus agitur, quæ etiam ipsa ad jus Patronatus suæ Majestatis attinet, semper approbatura sit omnem justam resolutionem ea causa sumptam. Atque hic finiens, & devoto affectu manus vestras deosculans, precor Dominum, ut semper vos conservet, & crescere in sua sancta gratia faciat. Quomodo autem prophetia Odescalchi supra immorigeros, tam Mortarienses quam Viglebanenses, impleta fuerit, dicetur inferius.

[Page 20]

CAPUT VIII. 
Quo loco Petrus-Georgius fuit apud Prælatos Ecclesiæ, & Regios Ministros.

CAP. XXI
[64] [Col. 0020A] Quam erat retinens juris sui Odescalcus, tam erat observans alieni. [Arbiter assumitur inter Cardin. Borromæum & Tavernam,] Quapropter Cardinali Frederico Borromȩo sanctæ memoriæ maxima erat familiaritate conjunctus, eique plurimum deferebat: & ille vicissim, per litteras & verbotenus, conferebat cum ipso omnia majora sui regiminis negotia: adeo ut arbitrio ejus committeret controversiam, quam habebat cum nepotibus Cardinalis Taverna, super bonis mensæ Archiepiscopalis. Taverna quoque tantum prȩsumebat de integritate Odescalchi, ut tantumdem fecerit etiam ipse: imo statim atque pervenit ad Episcopatum Novariensem, expedivit a se Nobilem [Col. 0020B] quemdam expresse, qui illum suo nomine salutaret, declararetque singularem animi sui voluptatem ex tali vicinia. [ab iisque varie honoratur:] Borromæus insuper simul cum ipso se consolabatur in iis affictionibus, quas ambo patiebantur, pro tuenda jurisdictione ecclesiastica, dicens ei hæc formalia verba: Habeamus patientiam, Domine, vult enim Deus ut feramus Crucem hanc usque ad mortem. Invitavit etiam Odescalcum Aronam, consecraturus ibi in ecclesiam cubiculum, ubi natus fuerat S. Carolus; quando autem is aderat Mediolani, impendebat eum faciedis pro se Ordinationibus aliisque functionibus Pontificalibus; frequentius tamen in visitanda parte diœcesis, sciens quam utilis esset ejus præsentia illis quæ visitabat locis.
[65] [In Synodo Mediol. jubetur primus cœtum alloqui,] In Mediolanensi Synodo septima elegit eumdem Borromæus, qui in illo consessu Episcoporum sedecim & Cleri primus verba faceret, corā Senatu, Magistratu & Ministris [Col. 0020C] Regiis totaq; civitate. Auditus vero fuit non solum cum voluptate sed etiam cum admiratione tanta, ut cum deinde res esset relata Gubernatori Comiti de Fuentes, cui optime nota erat facundia Odescalchi multum se excusari voluerit, quod interesse non potuisset; petieritque, ut prius quam Mediolano discederet, coram se diceret vice altera. Visa opportuna occasio huic rei est solennis Translatio sanctarum Reliquiarum, [quoditerum facit in Translatione Reliquiarum.] quas Joannes Baptista Castaldi impetraverat faciebatque in varias ecclesias distribui, portantibus eas processionaliter Episcopis: itaque placuit Sermo tunc habitus, ut Castaldus rogarit quatenus eum imprimi pateretur, tamquam devotionis & eruditionis plenissimum. Verū ipse, qui rem non habebat ad verbum extensam, sed solum in scheda summatim notatam, cetera consuetæ sibi eloquentiæ commiserat, non voluit petenti in hoc morem gerere.
[66] Veniente Mediolanum Cardinali Odoardo [Col. 0020D] Farnesio, voluit idem Borromæus, ut, qui tunc etiam Mediolani aderat, Odescalcus secum in lectica procederet, [Cardinal. Borromæo & Farnesio impeditis,] ad illum salutandum. Ecce autem dum veniunt ad palatium, ubi hospitabatur Farnesius; adest veredarius, nuntians obiisse D. Carolum a Basilica Petri, Episcopum Novariensem; rogansque ut Eminentia sua dignaretur præsentia sua exequias dicti Præsulis cohonestare. Displicuit omnibus mors tanti viri, sed quia Borromæus non poterat propter præsentem Farnesium Mediolano discedere, unanimiter Cardinales ambo in prȩsentem pariter Odescalcum verterunt oculos, [adest exequiis Episcopi Novariensis,] eumque oraverunt, ut isto caritatis officio pro se fungeretur. Cum ergo idem etiam Farnesius seorsim rogasset, & pro visitationis labore assumpto egisset gratias, dimisit eum a se sub horam tertiam, & ad suam ipsius rhedam deduxit abeuntem. Qui nihil cunctatus in viam se dedit, ac mane postero [Col. 0020E] mature adfuit: seque solum Episcopum in ista functione videns, competenti processit in pulpitum, & suavissimo eloquio funebrem pronuntiavit orationem. Sumpserat thema, Requiem æternam &c. demonstravitque, curam Pastoralem, Episcopo impositam, unam ex laboriosissimis esse quæ alicui possint in hac vita injungi; [& orationē funebrem pene ex tempore habet.] quia exercetur in procuranda Dei gloria per salutem animarum, præ cunctis hujus mundi thesauris pretiosarum, & quibus maxime insidiatur dæmon. Narravit deinde labores defuncti in regimine commissæ sibi Ecclesiæ, cui totum seipsum impenderat; pedes videlicet itineribus, visitando toties diœcesim; manus, tot libris scribendis & functionibus faciendis; linguam, prædicationibus; & cetera omnia corporis membra, fatigationibus assiduis. Nunc vero cum apparebat a Domino datam requiem illis omnibus, tantopere in Dei causa exercitis; sperandum [Col. 0020F] rationabiliter videri, quod etiam animæ ejus æterna requies obtigisset, quæ corpori unita cum ipso tam utiliter laboraverat. Quia autem nominabatur Carolus, & S. Carolo Patrono suo olim ministraverat; addebat, quod sicut hunc fuerat imitatus in labore Pastorali, animarum zelo, & probitate exemplaris vetæ; præsumendum quoque esset, quod cum eodem requie fruatur eadem. Fuit cum omnium Novariensium stupore auditus orator, quem sciebant præparandæ diction aliud tempus non habuisse, quam noctem itineri impensam.
[67] [Vicinis Episcopis libenter se impendit] Quoniam autem mentionem fecimus sepulturæ, Episcopo illi defuncto impensæ; addamus etiam aliud caritatis opus, viventi datum. Multum ille & frequenter impediebatur podagra, affixus lecto: itaque vice quadam Viglebanum misit cum Canonico Dolci ducentos & amplius ordinandos ex sua diœcesi, quibus omnibus Odescalcus   [Page 21]  [Col. 0021A] promptissima caritate manus imposuit, addita ad eorum solatium oratione latina ex faldistorio. Fuit etiam invitatus a D. Gambara, Episcopo Dertonensi cæco, ad solennem Translationem Reliquiarum Corporumque sanctorum, in veteri Cathedrali detectorum, occasione fulminis, quod supra ipsam cadens totam destruxerat: Missamque celebrans, omnem illum populum cum Episcopo suo recreavit eleganti panegyri.

CAP. XXII
[68] Longissime differebatur fama virtutum ejus, [in causa gravi utiliter agit apud Paulum V.] quæ etiam movit aliquos, ut ad ipsum notabiles quasdam personas destinarent, opem ejus imploraturos, apud tunc regnantem Paulum V, in negotiis maximis & sanctæ fidei propagationem concernentibus. Audivit eos benevolentissime Odescalcus; & quoad negotium propositum, cum omni diligentia quærens in veritatem rei, prius quam ipsa suæ Sanctitati repræsentaretur, suggessit quidquid [Col. 0021B] utile atque opportunum existimabat, ad felicem exitum consequendum. Postea vero misit alium quemdam expresse, licet sub diverso prætextu, ad Pontificem: qui considerata qualitate negotii, pro sua gravitate & prudentia, non solum annuit ut daretur effectui, sed etiam media eodem disposuit. Interim tamen ad meliorem vitam transiit Odescalcus, cum magno optimi Pontificis sensu: qui sicut talenta ejus habebat cognita, ita vehementer doluit non posse tanti momenti negotium ipso mediante perduci ad finem.
[69] [Maximi fit a Cardinalibus,] Jam diximus quantam de eo æstimationem habuerint Cardinales Borromæus atque Taverna: nunc addo, nihilo minorem fuisse eam, quam alii quoque Cardinales conceperant; qui post consuetam subscriptionem semper in epistolis propia manu addebant aliquid peculiaris demonstrationis [Col. 0021C] erga ipsum. Satis erit unum ex omnibus retulisse Cardinalem Aldobrandinum, nepotem Clementis VIII, sic subscribentem, Januarii anno MDCXX: Admodum recens apud me est memoria nostræ antiquæ amicitiæ & meritorum vestrorum. [& Gubernatoribus Regiis,] Præter Comitem de Fuentes, qui ipsi promotionem ad Episcopatum Viglebanensem curavit, omnes alii Gubernatores Status Mediolanensis similiter eumdem maximi faciebant. Scio autem quod Marchio de Inoyosa eo sit usus, in summæ consequentiæ negotio, pro obsequio suæ Majestatis Catholicæ, nec cuiquam fidendo, nisi maxime familiari. Dux Feriæ ejusque conjux parem semper opinionem de eo præ se tulerunt, & hæc cupiebat quam frequentissime ab Odescalco visitari, quoties Mediolani erat, ut posset cum ipso agere de rebus spiritualibus, cum sua maxima consolatione nec minori fructu. Quapropter Dux ipse eum impendit, ut Ducissæ suaderet frequentius egredi de Palatio, unde solum bis integro [Col. 0021D] anno prodierat, semel ut corpus S. Caroli, alias ut Hospitale majus viseret; insigni certe mulieribus, prȩsertim istius qualitatis, exemplo modestiæ.
[70] D. Petrus de Toleto, in precando felicia festa gaudebat ipsum aliquando prȩvertere, [ceterisque officialibus, togatis & militaribus.] cum admiratione Episcopi non exigua. D. Alfonsus de Idiaquez; qui primum fuit Magister equitum generalis in hoc Statu, deinde rediit Castellanus Mediolanensis, atque Magister-Campi generalis cum jure successionis in Gubernationem; tantopere Odescalcum amabat æstimabatque, quod Viglebani residens gauderet eum identidem visitare, & vicissim ab eo visitari. Regressus autem Mediolanum ad prædicta munia administranda, cum esset in castro, audiretque D. Odescalcum venire ad se; progrediebatur obviam de cubiculo, usquequo ipsi occurreret propriotemque sibi factum stringebat amplexu [Col. 0021E] brachiorum, cum omni testificatione affectus & reverentiæ. Simili ratione eidem afficiebantur Prȩsides Senatoresque, & primarii quique Officiales, tam togati quam militares. Quadam autem vice, cum copiæ Vercellas ducendæ essent, tanta fuit erga illū devotio Ducum militumque, ut non prius in campum vellent prodire, quam ejus benedictionem suscepissent. Quapropter necesse fuit ad mensam cui accumbebat eos intromittere, ut suæ satisfacerent Religioni. Denique officia, quæ habuit in Curia Romana, satis ostendunt, quo loco apud summos Pontifices fuerit.

CAPVT IX. 
Petri Georgii sanctitas divinitus varie declarata: ejusdem erga omnes benignitas.

C. XXIII
[71] [Col. 0021F] Sed & ipse Deus, quanti faceret labores ab Odescalco sua causa toleratos, ostendere volens, [Prophetiæ dono instructus,] dono prophetiæ eumdem ornavit, quo multa futura prædixit; ac nominatim vindictam Viglebanensibus imminentē, propter eorum erga ipsum inobedientiam. Quod ut certius Lectori innotescat, placeat ei accipere ipsamet verba, quæ mihi per epistolam scripsit, manu propria, Illustriss. D. Fr. Gabriel Adarzus, Archiepiscopus Hydruntinus, sub die X Januarii MDCLVIII; ubi post alia quædam, spectantia Vitam D. Odescalchi, & suo loco relata, hæc subjungit. Nihilo minus explicite scribendum est, quod multi recognoverint D. Odescalcum variis in occasionibus dotatum spiritu prophetiæ. Paucis autem mensibus ante mortem suam, quadam die de pulpito dixit, id quod multorum animis in civitate Viglebanensi alte hæret infixum, magnoque cum dolore auditum fuit. Prædicans scilicet de culpa   [Page 22]  [Col. 0022A] inobedientiæ & contumaciæ, quam ostenderant in causa Confraternitatum, ita dixit; Iudicatis me esse molestum vobis, qui vere non sum, [immorigeris Viglebanensibus prædicit,] nimisque vos premere præcipiendo inutilia. Vtilia utique sunt, filii, quæ a vobis desidero fieri, & non potest non esse utile vobis illud, in quo vestra exercebitur obedientia. Majores nostri Episcopi hanc volucrunt a successoribus præcipi, & a vobis exhiberi. Pareamus Concilio omnes, ut meritum sit commune; ego in intimando, vos exequendo. Simus uniti sub jugo obedientiæ, quod est suave onusque leve. Non recalcitremus contra stimulum, quoniam durum est nobis, dicentque Angeli, [diuturnam Sedis vacationem,] Numquid adhæret vobis sedes iniquitatis, qui fingitis laborem in præcepto? Si autem me exhortantem non audiveritis, timeo, timeo, imo video vos tradendos in desideria cordis vestri, cariturosque Pastore & ululaturos; & utinam non verificetur in vobis, Parvuli petierunt panem, & non erat quifrangeret eis.
[72] Ita autem revera contigit. Mortuo enim sancto Episcopo, annis aliquot vacavit [Col. 0022B] Sedes. Deinde venit D. Franciscus Romerus, Archiepiscopus Lanzianensis; [prout contigit,] qui paucis annis resedit, & defectu sanitatis transiit Neapolim, ubi mansit mensibus aliquot, intentus curandæ valetudini; postmodum in Hispaniam rediit, actisque ibidem circiter sex annis obiit. Tunc Episcopatus collatus fuit Illustrissimo D. Julio Guitierez, Archipresbytero Scalæ & Oeconomo Apostolico atque Regio hujus Status; qui absque culpa sua totis novem annis mansit expers Consecrationis, propter accidentia varia, quæ una supra alia & tam inopinata evenerunt, ut solummodo videantur divinitus præordinata fuisse, ad castigandos Viglebanenses & complendam prophetiam sancti sui Prælati. [variis electis sed mox ablatis,] Consecratus autem Episcopus Guiterius ad suam Ecclesiam venit, sed novem solum mensibus eam rexit; obiitque, magno sui relicto desiderio & dolore de tam subita jactura, [Col. 0022C] hominis usquequaq; excellentissimi. Post ejus mortem rursum duobus annis vacavit Sedes, quibus exactis nominavit sua Majestas ad eam Cardinalem Dongium: sed prius quam hic consecraretur, occupavit eum Innoventius X, aliamque Ecclesiam ei commisit; atque ita rursum vacavit Sedes altero biennio, donec ad eam venit an. MDCLIV mense Aprili Illustrissimus D. Fr. Gabriel Adarzus; in cujus solenni introitu compositi fuerunt multi versus, quibus significabatur commune gaudium, judicantium jam cessasse divinam ultionem, quam prænuntiaverat D. Odescalcus, dicendo ipsis, quod in pœnam suæ inobedientiæ carituri essent Prȩlato multumque eum desideraturi. O utinam jam cessaverit omnino, [spatio annorum 27.] & non ultra protrahatur flagellum! Nam quem Veglebanenses receperant læti anno IIV, dolent amissum, ad Archiepiscopatum Hydrunti translatum; adeo ut a VII Maji anni XX usque ad hunc mensem Aprilis anno LIV, quo intravit [Col. 0022D] in ecclesiam istam D. Fr. Gabriel Adarzus, id est annis XXXIII, non habuerit Viglebanum in Palatio suo Episcopos residentes, ad summum inter omnes sex annis completis, & caruerunt Prælato plusquam XXVII annis interpolatim & discontinue. Et ipsi Viglebanenses recognoscunt hoc malum ab Illustriss. Odescalco fuisse comminatum & prædictum, & timent ne diutius protrahatur.
[73] Potest Dominatio vestra etiam dicere, quod hodiedum æstimetur Sanctus, [Suscitatur puer aquis suffocatus,] tam in civitate quam in tota diœcesi: eo quod tanta sint prodigia & mirabilia, quæ Deus operatur per ejus intercessionem. Specialiter autem, quod resuscitaverit puerum, viginti septem ab hinc mensibus suffocatum in rivo quodam, ablatumque violentia aquȩ decurrentis ad octoginta passus, unde decidit sub rotam molendini circumacti: quapropter D. Episcopus Fr. Gabriel decrevit, ad instantiam Capituli & civitatis, petitionemque [Col. 0022E] Fiscalis sumendam informationem, de gratiis quas Deus est operatus inter fideles, implorantes auxilium prædicti Venerabilis D. Odescalchi, ut ea Romam mittatur. Testificatur autem D. Fr. Gabriel, quod cum multi ipsi dixissent, de sepulcro præfati D. Odescalchi procedere odorem suavissimum, quamvis corpus sub terra sit inclusum arcæ, lapidibus & calce obtectæ, ac deinde tabulis ligneis, quibus terra ad sesqui ulnam profunda incumbit; ipse D. Fr. Gabriel ad locum sepulturæ accessit, [odor cælestis percipitur ex sepulcro,] eo tempore quo nemo in ecclesia aderat, non habens in suo comitatu nisi famulum unum & sacristam; jussitque amoveriscamna supra sepulcrum posita: & prostratus in terram applicuit nares cuidam rimulæ, in una petrarum inventæ, & fragrantiam plane cælestem percepit. Exurgens itaque, mandavit denuo scamna sellasque reponi, sicut antea steterant.
[74] [Col. 0022F] Hactenus manu propria D. Episcopus Adarzus, ad quorum illustrationem libenter adjunxerim, tumulum, [quod anteæ graviter oluerat.] in quo repositum fuit corpus Odescalchi & etiamnum requiescet, ipsomet dum viveret mandante effossum fuisse ante altare Deiparæ Virginis, intra capellam, quam in Cathedrali fabricandam curavit, pro aliquo cui devotio suggereret, ut istic vellet sepeliri ante prædictum altare: cumque adhuc vacuus maneret tempore mortis ejus, ipsimet sepeliendo electus est. In eodem sepulcro reposita fuerunt intestina, me præsente exempta, collectaque intra urnam testaceam, eorumque loco fartus est venter spongiis & myrrha. Quando autem compositurus eram corpus intra capsam, minimum tertio ingressus sum tumulum, thure eum suffumigans, ad dissipandum fœtorem, qui ex eo aperto existebat, totaque ecclesia se diffuderat: quare dum a multis jam annis dicitur cælestis quidam   [Page 23]  [Col. 0023A] odor inde existere, judicet quilibet ecqua esse possit illius causa.

CAP. XXIV
[75] Tanta erat apud omnes æstimatio bonitatis ejus, tamque nota universis ejusdem affabilitas, nec minus evidens desiderium incensum quoscumque juvandi, ut ad eum in suis necessitatibus nemo non fidenter recurreret consilium vel auxilium requisiturus, upote certus haud frustra id sibi futurum. [Magna comitate omnes quovis tempore excipere solitus,] Novi ego magnæ conditionis personam, cui cum casus perquam mirabilis obvenisset, uno dumtaxat fido sodali comitatus, media nocte, ne cognosceretur, Episcopium adiit, Odescalchi alloquium postulans. Suspecta familiaribus erat ignoti hominis tali hora accessus: quapropter non nisi multa cum cautione introducendum sibi putaverunt. Verum mox ut in Episcopi præsentiam venit, subito ei se manifestavit; & ipse, dato familiaribus signo, innuit ne ultra quærerent aliquid; [Col. 0023B] auditumque dimisit quam secretissime potuit. Ego vero qui postea cognovi, [urgenti & secretæ necessitati medetur:] urgentissimum illum casum extitisse, fidenter lectori assevero, gravissima scandala inde exoritura fuisse, si pro sua singulari prudentia consiliique præsentia promptum remedium ei non tulisset Odescalcus.
[76] D. Alphonsus Pimentelius, Magister equitum in Statu Mediolanensi, Eques ipse, qualem cuncti norunt, nobilitate, magnanimitate, & bonitate eximius; cum vice quadam Viglebano transiens festinanter ad exercitum, non posset ejus diuturniori colloquio, uti assueverat, gaudere; noluit tamen eo insalutato sine benedictione discedere. Itaque sciens Episcopum eo ipso matutino tempore occupari supplicatione ducenda, [& amico morienti assistit per se.] conatus est eum ubi ubi posset reperire: atque obvium in publica quadam platea nactus, coram omni populo se provolvit in genua, neque assurgere [Col. 0023C] prius consensit, quam benedictionem adeptus foret. Quando autem idem Eques postea revertit plumbea glande vulneratus in obsidione Vercellensi, ex quo vulnere etiam obiit; præsentiam suam jugiter eidem exhibuit, assistens atque consolans, & ad bene moriendum disponens, præbito etiam per se sacro Viatico, quoadusque expiravit.
[78] Quid vero de pauperibus dicam, & quam præsens in ejus caritate auxilium haberent consiliumque viri & feminæ, pusilli & magni, infirmi ac sani, tribulati & quacumque necessitate pressi, cujuscumque essent conditionis? Atque hinc extitit universalis ille mœstissimusque planctus per totam Viglebanensem civitatem, [hinc tantus in ejus funere planctus civitatis.] cum ad sepulturam efferretur; quitantam in admirationem rapuit Episcopum Casalensem, exequiis ipsius intervenire dignatum, ut diceret, quod civitas ipsa recte posset vocari Civitas flentium. Lacry mabantur [Col. 0023D] enim omnes, eo quod viderent mortuum non solum Episcopum, Pastorem, ac Patrem suum, verum etiam refugium universorum. Quin & in ipso justitiæ vindicativæ exercitio exerebat se caritas erga proximum. Presbyter quidam, [Etiam in puniendis reis benignus,] scandalosæ omnino vitæ, qui sub protectione cujusdam Magnatis confidebat impune prosequi effrænem libidinem, post multas frustra adhibitas correctiones ab Episcopo, tandem jubente eo datus in carcerem erat. Hic ad extremam mendicitatem redacto, ex ipsa domo Episcopali subministrabantur multa gratis: cumque tam ipsa captivitate quam exhortationibus soliciti pro eo Præsulis ad pœnitentiam rediisset: accersivit Odescalcus quemdam ejus fratrem secularem, pridem ab illo dissidentem, propter propudiosam & ecclesiastico indignam licentiam; voluitque ut reconciliatus ipsum denuo in domum [Col. 0023E] reciperet, sub certa ad victum pensione: quod autem supererat de fructibus Beneficii ejus, mandavit consignari cuidam mercatori, [uni eorum optime prospicit in futurum.] unde accipi posset quo vestiretur, ne porro cum dedecore status & Ordinis sui, pannosus incedere pergeret: itaque ordinatis omnibus permisit exire de carrere, valde emendatum exterius interiusque. O veram delinquentes puniendi formam! Ex hoc autem casu conjectura potest fieri de aliis similibus infinitis.
[79] [Eleemosynas large & prudenter dispensat:] In Eleemosynas porro particulares domi ejus distribuebatur, quotidie post prandium, certa quantitas panis: si quid autem pecuniæ ex causa aliqua, inter manus vel in camera ejus, remanserat, totum cedebat egenis primo obviis. Scribit autem Taro, quod cum aliquando non nisi ducatus unicus domi inveniretur, ejus dimidium dari jusserit pauperi peregrino, eleemosynam petenti. Pecuniam vero, quæ [Col. 0023F] inter prædicandum colligebatur, consignabat Canonico cuidam, erogandam iis qui schedam a manu sua afferrent: seorsim enim accersitos ad se pauperes interrogabat ipse, quo certius distinctiusque sibi constaret de cujusque indigentia, & quod collectæ deerat supplebat de suo. Sed & erga infirmos totus caritas erat, [infirmos quoscumque prompte visitat:] ad quos cum invitabatur pro danda iis benedictione cum Indulgentia in hora mortis, veniebat promptissime, quantumcumque forent pauperes, atque ipsos per se consolabatur. Nec solum hoc faciebat, quotidie dum quis infirmabatur domi suæ eum adiens; sed vidi aliquot, quod senis octonisque vicibus uno die reviseret, propriis quandoque manibus medicinas porrigens. Nulli autem expensæ volebat parcitum, qua eis subveniretur. Quod si periculosus morbus erat, conspexi ego ad unius ægroti curam accersiri ab ipso omnes medicos civitatis (tres illi erant) quin & quartum   [Page 24]  [Col. 0024A] aforis advocari, quem domi suæ excipiebat, ut continue assisteret infirmo, præter medicamentorum pretium, etiam mercedem ei solvens de suo. In ipsa autem eorumdem visitatione, tantam monstrabat affectus teneritudinem, reaptando lectos, & variis commoditatibus ipsorum prospiciendo, ut confunderentur ægri & obstupescerent præsentes ad tantam demissionem: quemadmodum ipse ego non solum vidi, sed & in propria persona expertus subinde sum.

CAPUT X. 
Singularis Petri Georgii devotio erga Deiparam.

CAP. XXV
[80] Quamquam omnis vita hujus sancti Prælati aliud non esset, quam exercitium continuum variæ erga Christi Matrem devotionis, & perpetua procuratio [Col. 0024B] honoris ejus; restant tamen multa, minutim notanda in hoc argumento. [praxes 63 ipse sibi reduit familiares;] Cum enim in suo Discursu XI de instituto devotionis istius, eam in rem notasset sexaginta tres praxes ipsam exercendi, eas omnes ipse in usum verterat quatenus erat possibile. Ac primo quoties per Rubricas licebat, Sacrum de Diva faciebat: quoties sermonem habebat ad populum, inserebat ei quidpiam illuc spectans. Super mensam plerumque prælegebantur ei libri de eadem materia. In itineribus, post recitatum Rosarium Officiumque, ordinarius ejus sermo erat de Maria. Si ex causa aliqua sibi commissa proveniebat quidpiam sportulæ nomine, id continuo inferebatur in truncum eleemosynarium, expositum ante altare Deiparæ. Si veniebat in locum ubi esset ejusdem vel ecclesia, vel sacellum, vel imago aliqua miraculis celebris; ante [Col. 0024C] omnia procedebat ad eam visitandam dictaque Missa honorandam: ut vero inter visitandum parochias commoditatem haberet in tali quapiam sacrificandi (si ea forte distabat longiuscule a loco ubi pernoctaverat) surgebat ante auroram, eoque se conferebat, ut ad horam, visitationis functionibus designatam, mature adesset; sæpe prius reverterns quam familia tota surrexisset.
[81] [omnes ecclesias Virgini sacras Romæ visitat.] Anno MDCIII quo Romam ivit, statim atque illuc appulit requisivit, quot ibi ecclesiæ essent consecratæ in nomen Deiparæ: intelligens autem viginti duas numerari, ordinate processit ad singulas, & in singulis Missæ sacrificium obtulit. [jubet orari pro se ut in illo affectu semper proficiat.] Per nobilem virum, senem ac fidum sibi, curavit vetulæ cuidam, infirmæ ac pauperi, cui nomen esset Mariæ, de habitatione provideri. Familiari cuipiam suo Ordinem conferens Presbyteratus, injunxit eidem, ut, in prima quam dicturus esset Missa, [Col. 0024D] peteret ipsi gratiam a Deo tam ardenter amandi ipsius matrem, quantum subinde alii exardescunt in amorem mulierum: & quia occasionem habuit scribendi eidem Sacerdoti forte absenti, subjunxit Epistolæ hæc fere verba: Nondum sentimus in nobis inflammatum illum amorem erga Virginem, quem cuperemus: proinde ne cesses in vestris Sacrificiis rogare Deum, ut mihi hanc gratiam faciat: quia ignis, quantumcumque luculentus, numquam dicit, Sufficit. Omnibus secum agentibus commendabat devotionem erga eamdem. Cum aëris captandi causa egrediebatur domo, in rheda aut pedes, terminus exspatianti propositus semper erat aliqua illius ecclesia, capella, vel oratorium. Habuit aliquanto tempore in uno conclavium domus suæ statuam illam Marianam, quam cum descripta superius solennitate postea curavit collocandam supra altare ipsi dicatum [Col. 0024E] in Cathedrali Viglebani: adistud autem conclave sæpius itabat, noctu præsertim, quanda familia cubitum se receperat, ibique insistebat orationi & flagellando corpori, quin & cereos sæpe faciebat ardere.

CAP. XXVI
[82] Cum absolveret ultimum opus suum; de Instituto devotionis ad honorandam Virginem; in ultimo ejus discursu, [absolvens ultimum opus de devotione ergæ B. V.] eam petiit gratiam a Maria, tam ardenter pro eadem obtinenda supplicavit, tam prompte fuit exauditus; ut res omnino digna videatur, cui devotus Lector advertat animum. Ita ergo scribit: Recipe, Benignissima, pusillum hoc munus, quod offertur Tibi: &, ut es gratissima, gratias ac dona nobis repende. Nos parva Tibi damus, tu reddes nobis grandia, & digna magnitudine vestra. Si tuis intervenientibus precibus desiderarem impetrare vitam prolixam, parum id foret; si postularem honores opesque temporales, quantumcumque [Col. 0024F] hæ maximæ, isti primi essent quos habet mundus, etiam parum; [petit per eā veniam delictorum] si peterem quidquid pulchrum, bonum, ac pretiosum in creaturis reperitur, etiam parum. Volo a te petere grandia, & amplitudini tuæ proportionata. Quæ autem ista? Culpas nostras exorando excusa. An gratiæ & dona spiritualia? Veniam peccatorum meorum impetra. Excusa quod timemus, quia tu es spes unica peccatorum. Per te speramus peccatorum veniam; & in te, Beatißima, est expectatio nostrorum præmiorum. Tu quæ es anchora suprema reorum, excusa defectus meos apud Deum, quorum causa versor in continuo timore judiciorum ejus magnorum. Per te spero ejusmodi indulgentiam: in te, Beatissima, spem repositam habeo præmiorum æternorum. Sis mihi nominatim advocata fidelis in vita & in morte. Gratiam mihi impetra in præsenti, [& vitam æternam] & gloriam in altera.
[83] Effice ut recipiar in paradisum, tecum   [Page 25]  [Col. 0025A] gavisurus in æternum; ut postquam contemplatus gaudia tua, tuisque doloribus fuero compassus in terra, tuæ fiam particeps gloriæ in cælo. Devotio proposita in quindecim mysteriis, terminatur in mysterio ipsiusmet gloriæ: finis ergo & hujus præsentis & alterius cujuscumque laboris mei sit acquisitio ejusdem gloriæ. Desideravi ego ut mediante devotione ista honorareris in terris; nunc autem opto interventu patrocinii tui pervenire ad honores cælestes. Obtuli tibi coronam compositam ex quindecim rosis, tu mihi impetra coronam distinctam cælestibus gemmis. Ad majestatem Reginæ pertinet, habere famulum coronatum. Obtuli tibi brevem imperfectamque laudationem, vellem autem semper perfectius perfectiusque apud Superos te laudare. Prædicavi magnalia tua coram hominibus, nunc cuperem te collaudare coram Angelis ac Beatis omnibus. [Col. 0025B] Hæc summa desideriorum meorum: ad hoc premium adspiro, [& cum tali petitione librū finiens,] hoc solum ambio, aliam mercedem nullam volo, nullam postulo, o Mater gratiarum. Equidem indignum me novi qui istud impetrem, sed tu es digna quæ obtineas: concedatur tuo merito, quod juste negaretur demerito meo.   Nil datur, hoc si non detur, licet omnia dentur:        Si datur hoc unum, tunc datur omne bonum.  Hanc talem & tantam gratiam ut consequar, flexis humi genibus, corde sursum elevato; linguam affectui, mentem calamo jungens, quam possum humillime pro eadem tibi supplico. Suscipe, o benignissima, o dilectissima Domina, orationem meam: præsenta illam dilecto filio tuo: effice ut eidem gratiose subscribat, brevi hoc, sed efficaci ac pleno energiæ verbo, Amen.
[84] [Col. 0025C] Ego, qui, sicut primum totius operis exemplum scripsi, [dimisso secretario solus ipsam affectuose recitat.] sic illo dictante addidi etiam extremam istam clausulam; cum dimissus ab eo egrederer ex Musæo ejus, audivi illum movere sedem. Ergo curiositate motus, ut viderem quid demum acturus esset; per conniventis ostii rimam observavi, quod ingrederetur in cubiculum suum, ubi dormire solebat. Mox autem vidi prostratum in genua, coram imagine Deiparæ marmorea, stante in excavato pariete supra reclinatorium: ibique opus illud manu tenens ac Virgini offerens, de scripto eamdem orationem iteravit; cujus effectum etiam cito obtinuit, per gratiosum & desideratum, Amen: Siquidem paucos intra dies infirmatus, vitæ suæ cursum finivit.

CAPUT XI. 
Morbus, Obitus, Sepultura Petri-Georgii.
[Col. 0025D]
[85] [Medicis cito ei moriendū dicentibus] Morbus Godescalchi extremus, fuit duplex tertiana continua, ex abundantiori pituita, quam studiorum contentio tantam accumulaverat intra stomachum, ut nullis medicamentis evacuari ea potuerit: quantumlibet conniterentur non solum medici civitatis, sed etiam peritissimi quique ex civitate Papiensi: qui cum accersiti ad eum venissent, dixerunt, paucas admodum vitæ horas superesse ægroto. His auditis, continuo apprehendi tabellam Deiparæ, accedensque exhibui, rogans ut jam dignaretur opere ipso exercere, quod docuerat alios in hora mortis faciendum; recurrendo ad Virginis patrocinium, ejusque auxilium implorando, in hoc ultimo [Col. 0025E] & tam periculoso transitu: indicans etiam medicos judicare conveniens esse, ut sese disponeret ad suspiciendum Viaticum; atque hoc dicto, cum prosequi ulterius verba non possem supereffundentibus se lacrymis, egressus sum de cubiculo. Ille vero confestim me revocans, interrogavit, num timerem ne cito moreretur. Respondi non aliū me haberet timorem quam medici incusserant, [Viaticum suscipit:] dicendo paucas vitæ horas superesse. Ast ille rursum, quod ad Communionem quidem attineret, promptissimum ad eam se esse, inquiebat; de cetero ne solicitus essem, Quia (ipsa ejus verba refero) non moriemur tam cito, sed habebimus tempus ut fruamur solatio. Patris nostri Confessarii. Erat hic quidam Pater Doria, ex Ordine Zoccolantium, qui morabatur Alexandriæ: ad quē licet expeditus esset nuntius velox, non tamen adesse poterat nisi die sequenti. Nihilominus quia medici censuerant ipso [Col. 0025F] vespere moriturum, festinatum est in præbendo ei sacro Viatico. [Canonicos suos extremum alloquitur:] Ergo non nihil temporis dari sibi petiit, quo se ad tantum Sacramentum suscipiendum appararet, solusque relinqui. Interim convocatum est Canonicorum Capitulum, coram quo devotissime Corpus Christi velut moriturus suscepit. Eadem occasione habuit ad eosdem perquam devotum sermonem, cunctisque affirmavit, quod licet nonnulla sententiarum disparitas sibi cum ipsis intercessisset; numquam tamen omiserit paterno affectu eosdem uti solebat prosequi. Deinde commendavit ipsis quam instantissime potuit servitium divinum, & sedulam pro Ecclesia curam; idque cum verbis tantæ teneritudinis, ut ex omnium oculis ubertim prorumperent lacrymæ.
[86] Non tamen, sicut prædixerant medici, ita evenit, ut ipso die moreretur: [vivit tamen ut prædixerat,] quin potius vesperi notabiliter melius habere cœpit, nocte autem sequenti tam placide   [Page 26]  [Col. 0026A] dormivit, ut iidem medici, mane regressi, mutata sententia, cœperint etiam sperare de servanda illi vita. Interim advenit qui desiderabatur Pater Confessarius: ego nihilominus, quia dies iste erat febris recurrentis deterior, rogavi ut in alterum meliorem differret consolationem quam ex eo volebat capere. Non, inquit ille, sed hodie id agamus, [usque in adventū Confessarii sui:] dum tempus habemus. Neque vana præsagitio ea fuit: sequenti enim die increvit morbus, & ipse cœpit letargo corripi: a quo cum singulis fere ternis aut quaternis horis expergisceretur, revocabat semper ad se Confessarium, postulabatque identidem reconciliari, voce semper libera claraque utens: [videtur præsentem habuisse Deiparam,] idque fecit ter quaterve. In hoc autem statu me alloquens dixit: Nihil formides, Joannes Baptista: præsentem enim habemus personam, quæ nos vult juvare in hora mortis. Non possum ego nisi pie credere, personam istam fuisse Deiparam [Col. 0026B] sanctissimam, quæ de auxilio suo securum esse jusserat; licet ipse præ humilitate noluisset eam nominare. Invaluit denique tantum sopor letalis, ut numquam ultra expergisceretur; [& moritur 7 Maji inchoato jam festo S. Michaelis.] quare collata eidem est extrema Unctio, præsentibus multis Religiosis, die septima Maji; & circa horam quartam intrantis octavæ reddidit spiritum creatori suo. Fuerat Præsul semper devotissimus erga S. Michaelem, cujus piæ affectionis ego conscius, dixi non moriturum nisi in ipso sancti Archangeli festo, quemadmodum & evenit. Principio hujus suæ infirmitatis die quadam inventa est lampas, quæ ante Sanctissimum accensa pendebat in Cathedrali, collapsa in terram: id quod habitum fuit citæ mortis prænuntium.
[87] Intellecta mors illa a cunctis fuit cum eo doloris sensu, [Licet mandasset condi in æde Lauretana,] quem merebatur Episcopus, semper creditus non sibi vivere, sed Deo, atque ad honorem Deiparæ, splendorem [Col. 0026C] Ecclesiæ, commodum spirituale ac temporale proximorum. Testamento mandaverat sepeliendum se in ecclesia Virginis Lauretanæ, quam (prout dictum supra est) restaurari fecerat: sed ad extraordinariam Capituli instantiam indulserunt consanguinei, ut in Cathedrali conderetur, justis Canonicorum rationibus adversus extremam voluntatem prævalentibus. Ego tamen, ut aliquatenus facerem dispositioni ipsius satis, ad ȩdem Lauretanam cor detuli, quod, dum corpus aperiretur, in bursam Ormuzini panni violacei condideram: & hanc reposui intra arculam lariceam bipartitam, ponens in altero loco fidem authenticam talis depositi: [sepelitur tamen in Cathedrali cū libro suo de Diva,] hæc autem capsula postea fuit condita post altare istius sanctæ domus Lauretanæ. Ad exequias celebrandas fuit rogatus D. Scipio Paschalis Episcopus Casalensis, qui cum omni promptitudine functionem istam explevit. Orationem funebrem, quæ deinde typis mandata prodiit, [Col. 0026D] recitavit Pater Fr. Petrus Martyr Minutii ex Ordine Prædicatorum. Quia vero sæpius mihi vivens dixerat, quod volebat sepeliendo sibi supra pectus poni librum, quem ultimum composuerat de Instituto devotionis Marianæ; ejus, licet necdum integre impressi exemplar, unum aptavi statim, juxta desiderium ejus, posuique intra sandapilam. Auctori contumulandum.
[88] Finitis exequiis depositum est cadaver in sepulcro novo, [ante ejus aram a se erectam:] quod vacuum reperiebatur ante aram Deiparæ, quodq; effodi fecerat pro eo qui ex particulari affectu istic voluisset primus sepeliri: & ibidem requiescit etiam nunc, ut supra dictum est. Erat perfectæ staturæ beneque dispositæ, colore vivo, facie tam pulchra, hilari ac devota, ut raperet animos omnium se intuentium: oculis claris atque modestis, ore subridenti, barba & crine, cum moriebatur, nonnihil tendentibus ad canitiem. Anno deinde [Col. 0026E] MDCLVIII sequentia composui Epitaphia; quorum primum collocatum est in Cathedrali Viglebanensi, supra columnam Presbyterii, [eidem postea ponitur Epitaphium geminum.] vicinam organo, obversamque capellæ Virginis matris; alterum supra defuncti sepulcrum cum insigniis Odescalcorum, quæ purissimo in marmore exculpi fecit D. Doctor Raymundus Odescalcus, ex proximis defuncti consanguineis unus: qui cum viventem semper observasset, etiam mortuum voluit ea devotissimi affectus testificatione prosequi. Porro cum Taro in fine scriptionis suæ dicat, quod Multa alia fecit & dixit, quæ non sunt scripta in libro hoc: faciam & ego locum aliis, scripto meo adjuncturis quidquid deinceps comperietur de hujus sancti Antistitis actis; quamvis nullam pretermiserim diligentiam, ad colligendam omnem possibilem notitiam eorumdem, ad Dei honorem Virginisque sanctissimæ: [Col. 0026F] quibus sit laus & gloria per secula seculorum, Amen.

EPITAPHIVM 
D. O. M.

PETRO GEORGIO ODESCALCO, 
PATRITIO NOVOCOMENSI, 
THOMÆ REGII SENATORIS FILIO, 
ECCLESIÆ PATRI ET FAMILIÆ LVMINI. 
HIC 
VTRIVSQ; SIGNATVRÆ REFERENDARII, 
PROTONOTARII PARTICIPANTIVM, 
LITTERARVM APOSTOL. CORRECTORIS, 
FIRMI GVBERNATORIS, 
AD HELVETIOS LEGATI, 
MVNERA FELICITER OBIVIT. 
EPISCOPVS ALEXANDRINVS, 
POSTMODVM VIGLEVANENSIS, 
VBIQVE EXTRVCTIS ARIS, SCRIPTIS CODICIBVS, 

[Page 27]

[Col. 0027A] PIISQVE INSTITVTIS, 
EXIMIÆ PIETATIS 
IN DEVM, DEIPARAM, ET SANCTOS 
GLORIOSA EREXIT MONVMENTA. 
PASTOR ET PATER 
SEMPER VIGILANS ET PIVS, 
INTER PIORVM LACRYMAS, 
NVMQVAM SATIS LACRYMATVS, 
VT CÆLO DIVTIVS VIVERET 
CITIVS TERRIS OBIIT, 
NONIS MAII, M. D C. XX. 
DEVOTI ANIMI TESTIMONIVM 
PARENTI OPTIMO 
I. C. RAYMVNDVS ODESCALCVS

P. 
Supra sepulturam.

[Col. 0027B] MARIAM VIRGINEM, 
QVAM VIVENS 
PETRVS GEORGIVS EPISCOPVS 
MIRIFICE COLVIT, 
HIC EIVS OSSA DEPOSITA 
VENERANTVR.

APPENDIX. 
De quibusdam memorabilibus ante & post mortem D. Odescalchi.
Ex iis quæ vitæ tempore acciderunt, primo referam id quod Canonicus Ravellius in suis informationibus narrat, [Aqua ablutionis sacrificalis sanatur puer confectus variolis,] ipsius illius verbis, quoniam omni fide mihi digna videntur, utpote viri perquam familiaris in domo Episcopi. Ita autem scribit: Quodam mane in Episcopium venit mulier, dum [Col. 0027C] Antistes ad Missam se parabat, habens in brachiis filium deformatum variolis usque ipsos oculos, quos aperire nequibat; ita ut potius frustum tostæ carnis quam creatura humana videretur. Petebat illa magna cum instantia aquam ablutionis manuum ejus, ante, in medio, & sub finem Missæ, porrigens eo in finem vasculum ex argilla Majolicensi. Hanc cum accepisset, domumque tulisset, nescitur quo instinctu, credi tamen potest quod affectu devotionis, lavit ea oculos, faciem, & corpus infantis: qui continuo aperuit oculos, cœpitque toto reliquo corpore ita melius habere, ut intra paucos dies omnino sanus apparuerit; & ipse scriptor eum vidit annos jam sedecim natum.   Auriga quidam Cæsaris Rho, nepotis ipsius Odescalchi, [item maleficio impeditus ab usu uxoris:] maleficio impediebatur ab actu conjugali: cum autem magnam concepisset de sanctitate Episcopi opinionem, curavit, mediante me, habere aliquid aquæ ab ipso benedictæ; per ipsam, ut mihi asserebat, [Col. 0027D] liberandum se sperans. Ego, licet non sine difficultate, ipsam ei obtinui; & ille eam bibit, bibendamq; uxori porrexit; ex eoque tempore liberos se eo impedimento senserunt Dederunt etiam ex ea bibere cuidam filiæ suæ male habenti: & hæc etiam mutato statim colore, omnis molestiæ expers mansit.   Statim a morte Odescalchi, narravit mihi Mater Antonia Maria Ribera, [quod vivus promiserat,] Superior monasterii Ascensionis Viglebani, mulier excellentis, non solum nobilitatis, sed etiam spiritus, casum sequentem. Emerat monasterium istud fundum quemdam horto suo contiguum, quem ea accessione ampliare volebant. Adiverat locum D. Odescalcus, visurus an muri essent æque alti ac alii, quantum requirebat clausura: verum quia prius obierat, quam ipsa usa esset licentia dejiciendi murum intermedium, oretenus dumtaxat sibi facta, vehementer anxiabatur; [Col. 0027E] eo quod materia inde proventura valde egeret, dubitaret autem an concessa facultas non expirasset cum concedente: sed nec electus adhuc erat Vicarius Capitularis, [per miraculum efficit mortuus.] ad quem posset recurrere. Ergo ad defunctum se convertens ait: O anima benedicta, quam credere me convenit jam receptam in cælum; tu, quæ tanta cum caritate semper occurristi necessitatibus monasterii hujus, etiam in præsenti perplexitate succurre mihi apud Dominum Deum. Hæc cum dixisset, abiit ad Missam audiendum, ac postea in cellam suam sumptura quidpiam medicinæ. Interim misit Vicariam suam ad portam carrorum, positam in eadem maceria; ut præsens istic adesset nescio cui rei agendæ. Quæ mox ut eo appulit, percepit haud procul a se jaci lapidem: dumque attonita circumspicit quis eum jecerit, nemine vel eminus comparente, vidit ultro cadere murum illum totum, [Col. 0027F] remanente sola porta ubi stabat cum modica parte vicina. Maxima autem consideratione dignum fuit, quod ruina facta sit eam in partem, ubi monasterio erat utilior futura, licet in eam non inclinaret, sed nec inclinari quidem facile posset, uti referebant ipsæ Matres.   [Cappucinus ex Febri moribundus,] Subjungam hic aliam Epistolam D. Adarzi, qua mihi significat, quid se prȩsente acciderit, consideratione minime levi dignum. Hanc, inquit, eo scribo Dominationi vestræ ut præbeam occasionem significandi mihi qualiter valeas (opto enim ut plene) & quo in statu sit Vita D. Odescalchi quam scribis. Ut autem majori cum fervore procedas, volo Tibi referre quid Viglebani acciderit, dum adhuc essem Mediolani. In conventu Cappucinorum Viglebaniensium æger maligna febri tenebatur Frater Circator monasterii laicus, dictus Fr. Augustinus, extra spem vitæ; utpote jam munitus Viatico, & mox extremam Unctionem suscepturus.   [Page 28]  [Col. 0028A] Ego, qui bono isti Religioso haud mediocriter afficiebar, ad eum visitandum ivi, in festo S. Antonii Patavini sub vesperam: cumque aliquamdiu collocutus essem cum P. Guardiano in horto, [sumpta aqua in Odescalchi vomine benedicta,] dixi quod cuperem infirmum videre. Rogavit ille ut ne irem, quia jam moriebatur. Perstiti nihilominus in proposito, voluique ascendere, sicut & feci; atque intravi ad Fr. Augustinum, interrogans qui valeret: ipse vero nihil respondebat & solum fixis oculis me intuebatur. Videns autem eum in summo gradu febrilis æstus vehementer sitire; suggessi P. Guardiano, ut ei potum adferri juberet. Allata ergo ei est aqua, & exhibita infirmo quantitas trium circiter unciarum, quam benedixi dicens: Fr. Augustine, In nomine Dei, & Virginis matris suæ, ac D. Odescalchi, bibe hanc aquam. Bibit Frater, & in terminis mihi dixit: Grande obsequium mihi præstitisti. Tum Guardianus pulsum arteriæ [Col. 0028B] exploravit, & dixit, multo melius infirmum habere; idem fecerunt dixeruntque P. Vicarius, [subito convalescit;] & P. Infirmarius cum alio Patre, qui fuerat in seculo medicus. Paulo post interrogavi infirmum, utrum placeret ipsi rursus aqua potare. Respondit, Omnino; allataque est media circiter quantitas prioris, cui similiter benedixi, iisdem usus verbis. Statim autem atque eam gustavit æger; Jam, inquit, persanatus sum. Iterum ergo P. Guardianus cum supradictis Patribus tentarunt pulsum ejus, dixeruntque liberatum esse omni febre. Porro cum secunda vice aquam ægro porrigerem, suggessit infirmo Guardianus, promitteret qua primum vice egrederetur e conventu, visitare sepulcrum D. Odescalchi, id quod libenter facturum se vovit. Recuperata sanitate surgens de lecto, rogavit instanter P Guardianum, liceret sibi spatiari foras ad captandam auram. Negabat primum Guardianus [Col. 0028C] facultatem, dicens, quod promiserat primum iter facere ad sepulcrum D. Odescalchi. Verum tanta fuit postulantis importunitas, [ob dilatum deinde votū relapsus,] ut ei fecerit potestatem eundi quo vellet cum assignato socio: ivit autem ad ecclesiam a Domina septem dolorum dictam, modice distantem a monasterio Cappucinorum. Verum cum domum reverteretur, tanti mox eum invaserunt dolores, ut cogeretur referri in lectum, seque mortuum [Col. 0028D] diceret. Continuo ad jacentem accurrens P. Guardianus, monuit intelligere quam salubriter ipsi consuluisset, suadens ut prius factum a se votum compleret; formulamque præivit, quam verbatim subsequens veniam a Deo postularet: & cessaverunt una cum verbis dolores. [iterumque sanatus illud statim exolvit.] Proximo autem die processit ad visitandum sepulcrum, atque inde ad me veniens, ista omnia mihi narravit. Jamque informationes desuper confectæ habentur, & interrogati medici asseruerunt, impossibile fuisse, ut subito auferretur tota febris: cessaverat enim in instanti; id quod maxima consideratione est dignum. Hæc autem referre tibi volui ad solatium tuum, tum etiam ut Deo gratias reddas, atque ad prosequendum cœptum laborem scribendi Vitam defuncti, magis magisque animeris: confido enim futurum ad Dei gloriam minime vulgarem ipsiusque Sancti Episcopi.   [Col. 0028E] Scripta erat hæc Epistola Mediolani, die XXI Augusti MDCLII; additaque erat altera ad ipsum eumdem D. Adarzum, Viglevano scripta, & sic nuntians. Multi hic sunt infirmi, & moriuntur multi: quotidie etiam videntur quasi infinita miracula fieri interveniente D Odescalco: [Item alius ad contactū pileoli.] Canonicus autem Crux, casum mihi alias narravit perquam rarum. Virum quemdam dicto D. Canonico notum invaserat febris: cumque ipse Canonicus aliquando esset piscatum egressus extra portam Vallis, factus eidem homini obviam, interrogavit eum quomodo valeret: cui iste respondit, redire sibi febres omni die. Ergo, inquit Canonicus, eamus haud procul hinc ad Dominam nostram de monte Carmeli, suggessitque ut recitaret ter Pater-noster & ter Ave-Maria in honorem sanctissimæ Trinitatis, rogando D. Odescalcum, ut sibi impetraret id quod esset ex majori Dei honore & obsequio: imposuit etiam capiti ejus pilcolum, [Col. 0028F] quem ipse Canonicus ab eodem D. Odescalco acceperat. Quarto post die iterum viro prȩdicto factus obviā, interrogavit quomodo exinde valuisset; ille vero respondit, quod ex ea hora qua pileolum istum habuit capiti impositum, numquam rediit ad cum febris. Totum vero istud hic retuli, quia scio quod Illustriss. Dominatio sua gratanter ca sit intellectura de nostro illo Beato.