Burchelati Bartolomeo, Commentariorum memorabilium multiplicis historiae Tarvisinae locuples promptuarium libris quatuor distributum … Tarvisii, apud Angelum Righetinum 1616, pp. 720.

cfr. file Burchelati1616.pdf

- p. 33: «Ecclesiarum modo omnium, quae nunc Tar[visio] comperiuntur, CATALOGUS … T[emplum] divae Mariae Maioris. Canonicorum Regularium s. Salvatoris de Ven(etiis) A(ltaria) 9».

- p. 40: «Digressiones, excursus ve infra opus. De Somaschorum Congregatione».

- pp. 134 - 135: «Est in plaga alia, nimis ab hac longinqua, quippe ad orientem secus moenia magnificum Templum Fratrum, ac Canonicorum Congregationis Sancti Salvatoris, cui titulus, Sanctae Maria Maior (rationr quippe maioris Templi) omnium miraculorum genere refertissimum; de quibus, et de Templi origine librum exposuit ante annos aliquot (1597 ndr) Frater Bernardinus Guidonius Patavus tunc Sacrista: ubi et Coenobium dite admodum, ac spaciosum, hortis, ac pomario, et aquae cursu per medioum, veluti et amplitudine, atque utili commendabile».

- p. 202: «(Tumulorum defunctorumque poeticae gratiae, tum caeremoniae, ornamenta, et parerga, etc. Cap. XXXVII) …Christophorus Finotus praeclari ingenii vir in quodam eius epigrammate Serti sui poetici, paucis iam annis impressi, sic scriptum reliquit: “Hic mixtae calthis violae, narcisus anetho: / Et paradisiacis lilia eburna rosis. / Hic crocus, hic apium, vivax hyacinthus, amomum, / Veris deliciae, divitiaeque soli”» (si tratta di p. Finotti Cristoforo crs.; l’ opera citata è: Sertum poeticum seu Carminum Libri Quinque. Authore Rever. P.D. Christophoro Finotto Veneto Congregat. Somaschae Sacerdote Theologo. Cum notis ad Emblemata per R.P.D. Evangelistam Corsonium eiusdem Congr. Sacerd. Venezia 1606, presso Gio. Bat. Ciotti, pp. 450 in 12°).

- p. 205: «(Tumulorum defunctorumque poeticae gratiae, tum caeremoniae, ornamenta, et parerga, etc. Cap. XXXVII) … His duobus antiquis Dialogis tuis iuvat subnectere tertium novum aemulum, qui est Finoti cler. som. in Rosari obitu adolescentis: “Marmora quae circum? Charites: quae Spicula? Amoris: / Stemmata quae? Charitum: qui puer adstat? Amor. / Hic age cur? Lachrymant; quid porro? funus Amantis: / Ecquis Amans? Puer est: hic odor unde? Rosis; / An rosa de tumulo? rosa: sed quo rore? Rosati; / Num iacet ille? iacet: quid loqueris? cecidit; / Heu lachrymae, heu squallo: cur non accurris? Amoris / Et sequeris lachrymas, et Charitum lachrymas?”».

- pp. 261 - 265: «... Sed revertantur non levi de causa ad T. Divi Augustini. Huc appulerunt ante paucos annos Rever. illi Clerici Somaschi, ita dicti a quondam loco Comitatus Bergomensis, ubi originem sumpsit haec Congregatio, Communioque Presbiterorum, quam sane instituit ante annos septuaginta Hieronymus Aemilianus Patricius Venetus, vir inter Religiosos Religiosissimus, ac singularis. Hi sese receperunt, imo recepti sunt, infra aedes D. augustini, ubi Templum est parochiale; studio quippe, ac diligentia Illustriss. ac Rever. praesulis nostri Aloysii Molinii, animarum nostrarum bono continue consulentis. Hi Rever. Patres, sex, vel octo, plures etiam quandoque, bene, quinimo peroptime sane debitum ac officium exercent suum: missas celebrantes tres, et quatuor ordinarie, cum prius diceretur vix una per diem; recitant horas Canonicas in choro sibi supra decumanam portam extructo apertis ianuis a mane ad vesperas: administrant sacramenta, audiendo sedulo confitentes, confessos sacratissimo Christi corpore, praesertim quolibet die Dominico, publice communicando; infirmos, maxime viciniae, invisendo, illisque Sanctissimae Eucharistiae pabulum summa diligentia, mirabilique devotione afferendo: caeteraque expediendo, quae ex usu sunt Ecclesiae cuiusque parochialis. Ad haec Oratorium penes illos statis diebus exercitum, ab illustriss. Antistite est institutum. Docent quin etiam isti Patres, legunt, praelegunt, declamant publice concionantes. Reverendarum Monialium etiam, ex Reverendissimi Episcopi instituto animarum curam exhibent sedulam, adeo, ut bonum, atque optimum de se ipsis odorem in hac Civitate mittat haec nobilis, devotaque Congregatio; in cuius aedium superliminari hae duae visuntur descriptae lineae:

COLLEGIUM CLERICORUM REGULARIUM
CONGREGAT. SOMASCHAE MDXCVIII MAII VIII.

     Ceterum de hac venerabili Somaschensi Congregatione est, ut legatur liber integer tribus distinctus, anno MDCV editus ab admodum R.P. Andraea Stella Veneto ex his uno, eoque praecipuo sed et nunc Generali, cum huiusmodi titulo:

LA VITA DEL VENERABILE SERVO D'IDDIO IL PA-
DRE GIROLAMO MIANI NOBILE VENETIANO,
ISTITUTORE DE GLI ORFANI, E D'ALTRE
OPERE PIE IN ITALIA: E FONDATORE
DELLA CONGREGATIONE DE' CHIE-
RICI REGOLARI DI SOMASCA. CON
GLI PROGRESSI DELLA STES-
SA CONGREGATIONE.

     Fr. Hieron. Capugnanus in Itinerarii Italici parte I, pag. 127 ubi de Agro Comensi et Bergomati etc.:

     Hinc ad montana pergens Somaschae pagum amoeno situ invenies, et illustrem exordio Patrum Clericorum Regularium, qui a loci nomine Somaschi nuncupantur, quique Ecclesiae Dei multimode inservientes, certam suam faciunt vocationem".

     Migravit ad Dominum his diebus ex illis unus, quem maligne febricitantem invisimus tres Medici Tar. tum Moratinus Ven. Quapropter ego Patri B. M. sic inscribendum putavi:

SANCTO FERRO VEN. SOMASCHENSIS FAMIL. DECORI EXIMIO
SANCTIMONIALIUM A SECRETIS SACRAMENTALIB. QUIN ET
OPTIMATUM SAECULARIUM, TARVISII VITA FUNCTO.
BARTH. BURCHELATUS PHYS. CONFESSARIO SUO MAERENS POS.

     Obiit florenti aetatis suae, ac studior. anno XLIV Domini vero MDCXII XV Kal. Martii.

     Postremo hoc anno MDCXV dum hi Reverendi Presb. tollerent aliquantisper Templi solum et illud laterib. discolorib. ac marmoribus decorarent, remotis quibusdam antiquis, disfractisque monumentis, alia suffecerunt nova: haec inter illud praecipuum, cuius haec inscriptio ante aram primam:

CLERICORUM REGULARIUM CONGREGATIONIS / SOMASCHAE MDCXV».

- p. 236: «Hic, ad B. Mariae Maioris penes Sacrarium marmor: DEO MAXIMO OPTIMO, VIRGINIQue INTACTAE TEMPLUM HOC, / OMNIA HAEC SIMUL ET ALTARIA SEBASTIANUS NASIMBENUS / CONOVENSIS EPISCOPUS CONSECRAVIT / ALEX. PONT. MAX. / MCCCCLXXXXV DIE QUINTO APRILIS».

- p. 267: «Ad D. Mariae Maioris Templum Fratrum Canonic. Regul. Sancti Salvatoris de Venet. In amplo eorum sepulchro ante altare maius: QUOTIDIE MORIMUS / MDLVII».

- p. 268: «De reformatione Ecclesiae (di S. Maria Maggiore ndr) supra portam maiorem in marmorea tab.: AEDES VIRGINIS SACRAE PRIUS HUMILES VETUSTASQUE / AD HAS MOLES / INGENIO, ET CURA IACOBI MAUROCENO TARVISII PRAETORIS / PRAEFECTIQUE IUSTISS. REDACTAE SUNT / ANNO SAL. MCCCCLXXIIII. De eiusdem T. consecrationem mem. vide supra inter Episc. mon. In fronte sacra turris pulchrum marmor: ARCIS NOSTRAE TUTELAE INDULGENTIA SACRI SENATUS / EX PUBLICO CONCESSUS LOCUS / OB FIDEM INCOMPARAB. CANONICORUM D. SALVATORIS / IACOBO TRIVISANO PRAETORE TAR. PROCURANTE / MDXVI».

- pp. 315 - 317: «Ad Divae Mariae Maioris Templum in rotundo sacello post eiusdem B. Virg. miraculosae aram, ac murum condito:
D. M. / FRANCISCO LEONIDA A TAR. PATRITIO, ET HEROI LIICUSIENSI, / QUI CYPRO RELICTA IN HAS TERRAS MIGRAVIT. / UBI ANNOR. LXXXVIII MENS. VIII HONESTISS. VITAM EXPLEVIT. / VIRO, ET PATRI OPT. UX. ET FILII M. P. / OBIIT ANNO MDLXXXV III KAL. SEPTEMBRIS.
Sub choro in elaborato marmore ad parietem:
A teneris parti DIONORA, et HORATIUS annis / Mole sub hac lapidis linquimus ossa brevi. / Utque prius fuerat nobis caelestis origo, / Hic potius superis nos iuvat usque frui. ALEXANDER ZAMBECCARIUS eorum moestiss. Pater COLONE. et tunc temporis GUBERNATOR TARV. poni mandavit. AN. DOM. MDLXIIII Men. Novembris.
A dextris maioris basilicae extat ara D. Georgii generosae BUAE Familiae Epirot. ius, ac sumptus: ubi in cocleis altius ex ordine in muro exculptis prostant septem statuae marmoreae nimis nobiles, Virtutum specimina Christianarum, coronantes marmoreum caenotaphium: in quo quidem infixa sunt alabastritica marmora ex minutissimo anaglypho opere admirabilia, MAusolaei cuiusdam nobile initium, ubi superius plura vidimus tensa vexilla bellica, paludamenta, et parerga; eo loci reponendum venit Elogium generosissimi aeque, ac Victoriosissimi Capitanei MERCURII BUA, avorum nostrotum temporibus militantis, quod sane Ego Barth. Burch. ex tanti viri hystoria tot rebus gestis, tot adeptorum insignium iconibus decorata non minus, ac insignita collegi, et quasi per Epilogum conflavi, magnificis illius Neptibus morem gerens. Illud nihilominus, vel forte gravius desideratur in hoc paroete:
INCLYTO, AC VICTORIOSISS. MERCURIO BUA … (segue il lunghissimo epitafio, che non si trascrive ndr)».

- pp. 321 - 322: «Quid item in Mercurii Matrum Fratris memoriam amicus scripserim, hic repono:
MERCURIO BUA EQUITI, AC BELLATORI QUI MER / CURII AVI GLORIOSISS. ADHUC IUNIOR VESTIGIA, UT NOMEN / TENENS, NON MODICIS IN GALLIAR. TURBULENTIIS PRO REGE / CHRISTIANISS. OPT. GESTIS: PRAE INVIDIA ADVERSI AEMULI DO- / LO OCCULTISS. FUIT EX INSIDIIS MISERRIME, AC OMNIUM MOERO- / RE COMFOSSUS, PLACIDAQUE IBI DEMUM MORTE QUIEVIT. / PROH GRANDIUM VICTURI VIRI OPERUM IACTURA. / BARTH: BURCHELATUS PHYS. D. GEORGII EQUES, ET COM. PALAT. / FRATERNI AMORIS NON IMMEMOR / AMICO AEQUE, AC HEROI B. M. HOC. M. P. / ANNO SAL. NOSTRAE MDXCVI ID. MAR.».

- p. 344: «Pariter ad D. Mariae Maioris T. Nobilium de Federic. Epitaph. inter Doctorum memorias recognosces».

- pp. 368 - 369: «Ad Divae Mariae Maioris (sott. Templum ndr) in pulchro marm.:
D. M. / NICOLAO FEDERICIO IURISCONSULTO / PEDERICUS IURIS PONTIF. CONS. VINCENTIUS, / PAULUS, IO. FRANCISCUS, M. ANTONIUS SEBA- / STIANUS F. PARENTI INDULGENTISS. ET / LODOVICO IURISCONSULT. FRATRI / ET SIBI, POSTERISQUE V: P: / ANN. GRAT. MDII.
Ab hoc non longe marmor in pariete:
ISABETHAE SCALTENICAE MATRONAE … (non si trascrive ndr).
Ad aram sancti Nicolai:
ARAM HANC AB ARTUSIO CAMPRETO MCCCCXLI / XIX APR. ERECTAM, ET VETUSTATE DEVASTA- / TAM IO. HIERONYMUS I.C. AC OLIVAE CAM- /PRETI RESTAURARI CURARUNT / MDLXXXV XIII MAII.
Constantini Leonidae Ir. Cons. atque Equ. viventis Elogium gentil. vide supra inter Equites. Est et in hoc Templo ante pietatis aram Accialinorum Civium Monumenrum insignibus hucusque gentiliciis decoratum. Ex his anno MDCIII obiit Excell. illustrisque legum Doct. atque Eques Dominicus, Assessor gravissimus, superstite excell. eius filio Nicolao Illustrissimorum Praesidum itidem Assessore. Ad quorum LL. Doct. in hoc loco memoriam, mox istud elog. excitavi:
DOMINICO ACCIALINO … (non si trascrive ndr)».».

- p. 390: «Ad Divae Mariae Maioris T.:
D. O. M.
ALOYSIO FEDERICIO PHILOS. AC / MEDICO PRAESTANTISS.
QUI ORBE DIU Peragrato Medicam artem professus, ubique ac semper se praestitit admirandum. RAGUSII praesertim per annos plurimos: Venetiis deinde, tum Tarvisii sui: praeterea Utini Protomed. ac demum in Civitate Belluni: ubi septuagenarius in nuptae filiae Unicae gremio Vitam destituit: in Generi aut. Barth. Cavaffici manib. cum Filia, et Nepte ex ea fortunas omnes: Quinet. scripta: Quae i utinam nostro saeculo publicentur: ut Medicinam universam cum philosophia expositam, ac coniunctam summo artificio, subtilique indagine, cum summa illius gloria, studiosorumque oblectamento, ac utili aliquando videamus. Barthol. Burch. philos. perinde, ac Medicus Tar. strudior. consors, tum et labor. quandoque particeps, Testimonium verit. perhibens Hoc in antiquioris Amici gratiam Monum. construxit. Anno Sal. Nost. MDXCVI.
Nostrimet qualescumque memorias ex marmore videbis passim: praecipue tamen in hoc Templo inter Cives: habito Auctorum meorum, ortus mei ipsius, filiorumque defunctorum, tum relinquendorum respectu».

- p. 402: «Ad Divae Mariae maioris in cavaedio sub fornice:
BARTHOLOMAEUS BERGOMENSIS CHYRURGICUS / DOMINICAE SUAE UXORI DILECTAE FF. / MDII DIE XXIII FEBR.».

- p. 410: «Ad Divae Mariae Maioris. Danielis contrarii poetae epitaph. cernes inter Scribas: sique aliquod hic ius est nostri, sustineas usque ad Cives».

- pp. 430 - 431: «Ad D. Mariae Maioris T. ante Sacrarium:
VINCENTIO DONATO, AUTHORIBUS SUIS, / OMNIBUSQUE CHRISTI FIDELIBUS HIC QUIESCERE / VOLENTIBUS. ANNO MDXCII.
Hic lubet parumper philosophari. Quid si centum voluerint infra hoc marmor nobile sepeliri? Quid si quingenti? Non capiet id enimvero tantam turbam. Ah, dicet quispiam, exenterabitur, evacuabitur, emundabitur: et centenis, ac subinde aliis, ac quingentis illud impleturis paratum esto? An non id in usu positum est? At quomodo; dicam ego, quiescent volentes hic requiescere, si inquietabuntur, si discerpentur, si alio asportabuntur, si huc, illuc subvertentur? Quare dicendum fuisse puto, paratum omnibis hic quiescere volentibus, ac potentibus inhumari, sive donec sepulchrum expletum sit. Oh, dicet denuo, nunquam eventurum credendum est, quod 500 velint hic sepeliri; quare non? An indecens, an inhonoratum, an insuetum? Sunt quaedam sodalitates, quaedam frataleae, quae tametsi diversarum sint affinitatum, ac patriarum, in unum coeunt nihilominus monumentum ad centenaria, quod forte etiam est sub dio; istud autem est in Templo honorificentissimo B. Mariae Virginis miraculorum miriadibus admirandae; ante sacrarii fores, secus concam listralis aquae, marmoreum quidem monumentum, sudum in sudo, novum, insignitum, nobile: et, quod tanti refert, liberum cunctis gentium Christianis: sufficit quod octo, decem, viginti id eligant (et quidem adhuc elegerunt milti) sintque ii homines bonae frugis: plurimi subinde volent istic reponi: sique morbus aliquis popularis invaserit, ut centeni brevi tempore moriantur, atque velint inibi tumulari, infarcietur illico sarcophagus proculdubio: tantae molis inquam est, exemplum, maxime laude dignum, ut, nedum illud facillime accipiatur, eliganturque ad imitandum: verum et indecens quoandoque, ac illaudabile complectatur (a p. 432 vi sono altri tre epitaphi: «Iuxta, ad aram» [Federico Bonsembiante], «Infra claustrum» [Giulio de Farra, notaio], «Ibidem in proximo» [Daniele Contrario, poeta]; non si trascrivono ndr)».

- p. 445: «Ad Divae Mariae Maioris T.:
SEP. D. FRANCISCI COSAVECCHIA, ET / SUORUM HAEREDUM MDLXI».

- pp. 445 - 454:«Iam ventum est ad Burchelatorum meorum tumulum … (riporta moltissimi epitafi per la sua famiglia Burchelati, che si ritrovano nella chiesa di S. Maria Maggiore di Treviso; non si trascrive ndr).

- p. 466: «Ad Divae Mariae maioris ante ostiolam:
BENEDICTO PESENTI MANTUANO / SEBASTIANUS FILIUS, ET SIBI, ET POSTERIS POSUIT. / OBIIT PRIMO IAN. MDXXXX.
Sub choro:
FRANCISCUS PARENTINUS BARTHoLoMAEO FiLIO / DiLECTO, ET SIBI, ET POSTERIS F. / MCCCCLXXXXVII DIE XX MAII».

- p. 523: «Ad D. Mariae Virg. Templum maius supra maius ostium:
AEDES VIRGINIS SACRAE PRIUS HUMILES, VETUSTASQUE / AD HAS MOLES INGENIO, ET CURA IACOBI / MAUROCENO TARVISII PRAETORIS, PRAEFECTIQUE / IUSTISS. REDACTAE SUNT. ANNO SAL. MCCCCLXXXIV».

- p. 636: «Adnotatio manus propriae Thomae de Prato C. T. Viri doctiss. et Poetae Laureati in margine sui voluminis Plinii naturalis hystoriae lib. 2 cap. 8: “MDXI VIII Kal. Apriles (26 marzo 1511 ndr), Tarvisium nutavit ingenti terraemotu, maximo hominum terrore hora XXI cum dimidia caelo nubilo plubia in vesperam subsecuta, pinnaculo Templi super valvas Leonum cum cruce diruto, pariete ad sinistram ingredientium scisso. Palatio tremore tanto concusso, ut Turris campana iamiam ruitura visa fuerit, nonnullis ruinis rientibus: per urbem camini aliqui, aedificia male affecta vetustate prostrata fuerint: Venetias quoque quassavit acriter idem terraemotus s. hora XXI et quaedam corruerunt Cymbae cum hominibus periclitatae, ut postea compertum est. Tota Italia, et Alpes dividentes Italiam a Gallia, Germaniaque horrendum hunc motum terrae adeo vehementem sensere, ut visae fuerint inter se concurrere. Audivi ego Thomas quendam narrantem se illo die, et hora esse in urbe Illyrici Iadera (Zara, Zadar ndr), et eundem terraemotum horrore tanto Urbem illam sensisse, ut aedificia multa corruerint, et maria, veluti in tempestatem, aestuaverint. Quin hic Tarvisii et alibi multis locis homines nonnulli mente capti fuerint, nonnulli perierint ex terrore”.
Et Simon Locatellus in suo de origine Urbis Tarvisinae lib. ad id temporis progressus sic scriptum reliquit. Fuit ingens terraenotus. Et iuris palatium in parte meridionali scissum in duas partes: et multae domus, et camini corruerunt: Turris quoque palatii, tanquam virga, agitabatur terraemotus violentia, ut cadere videretur».».

- p. 636: «In magnis Urbis vexationibus, ut inimicos a moeniis procul arcerent Tarvisini, ad Silis ingressum aquarum substentaculum excitarunt: fortius subinde aliud marmoreum, licet ex tempore, ad Butinicae, alterius s. fluminis, introitum: Quibus praemunitis, ac clausis portis, ea tenus extra muros excresceret inundatio, ut obrueretur campus, et pedes omnis per longa spacia. Suburbiis interim usquequaque per quingentos passus penitus destructis, ac devastatis: ne inimicorum insidiis, confugiis, aut propugnaculis conficiundis paratus in proximo locus ullus opertus relinqueretur. Anno Sal. MDXI».

- p. 637: «Tarvisio Imperatoris potenti exercitu undique obsesso: cum menstrua militum in Urbem Venetiis adferenda diutius morarentur: seditioso tumultu suborto, adeo, ut de illorum defectione, URbisque simul amissione dubitaretur: AUGUSTINUS Bethign. Brixia Nob. C. Tar. MAgnum auri pondus Praetori detulit: quo sedatis statim militib. animatisque, ac vexatis, concussisque Caesareis copiis a Bombarda supra sacram Turrim Fratrum Sancti Nicolai constituta, Tarvisium ab acerrima octidui obsidione liberatur. Anno partae Sal. MDI».

- p. 659: «SANCTI CAROLI CARDINALIS BORROMAEI ARCHIEP. MEDIOL. Effigies naturalis constituuntur Tarvisii in Templo D. Mariae Maioris in ARAE Titulum; praehabita Concione, et Pompa quidem frequentiss. Praecedentib. post imag. sub thensis deportatam, ANTISTITE, et Praetore nostris Illustriss. Necnon primoribus Civitatis; Atque inibi Episcopus illico summa devotione rem primus divinam fecit. Fusis precib. ad S. Carolum a populo undequaque numerosissimo. Anno Christ. Sal. MDCXII Die XII Feb. Erigitur post annum ara nobilis, picturis optimae manus nedum illa, sed et basilica universa duob. magnis marmoreis arcubus contenta, usquequaque illustrata, ex Sanct. s. Gestis, ac Hystoria Memorabili: quin etiam applicatae ibi sunt Indulgentiae Pontificiae, procurante admod. R. P. D. Iosepho Mozzafr. Neap. Sancto addictis. Qui mos, anno s. 1616 residet Prior desideratiss. Concionator, Praelectorque pub. in omnibus singularia. Qualem ego habere nimis peramantem laetor Amicum».

- p. 713: «Coeli Reginae Sacrosanctae Deiparae Virgini Gloriosae Mariae. fidelium mortalium, illam humiliter deprecantium, ad Deum Patrem, ad Deum Filium Oratrici Salvifica Bartholomaeus Burchelatus Physicus (humiles Apostrophes suas prosequens usque ad finem operis) sese, ac causam suam flexis genibus incurvatus commendat, suosque simul suppliciter eius intercessionib. recommittit. Te cora, o Virgo Sancta … Tu Benedicta inter mulieres, cuius Templum inter nos maius, et Coemeterium, cadsver meum (si Deus volet) brevi temporis spatio est recepturum; Respice me, et miserere mei … In nomine Patris, et Filii et Spiritus Sancti. Amen» (la lunga preghiera a Maria si è trascritta solo in parte ndr).